Nếu chay tịnh là để … thì đi tu là yêu đời …

Niên lịch phụng vụ của Giáo Hội đã chính thức bước Mùa Chay được bắt đầu từ Thứ Tư Lễ Tro. Bài Phúc Âm Chúa Nhật Thứ Nhất Mùa Chay bao giờ cũng về biến cố Chúa Giêsu chay tịnh 40 đêm ngày trong sa mạc và chịu ma quỉ cám dỗ. Tuy nhiên, bài Phúc Âm của Thánh Marcô cho Phụng Vụ Chu Kỳ Năm B, không dài dòng như Phúc Âm Thánh Mathêu và Thánh Luca đi sâu vào diễn tiến Người bị cám dỗ ra sao, chỉ nhắc đến sự kiện Chúa Giêsu bị ma quỉ cám dỗ mà thôi: “Thần Linh đưa Chúa Giêsu vào sa mạc. Người ở trong nơi hoang vắng này 40 ngày, bị Satan cám dỗ. Người ở giữa những hoang thú, và được các thiên thần hầu cận”. Giáo Hội đã lợi dụng cái ngắn gọn của Phúc Âm Thánh Marcô ở chỗ này để thêm một chi tiết rất quan trọng vào ngay sau khi Chúa Giêsu chay tịnh và chịu cám dỗ, một chi tiết mà dường như Giáo Hội muốn con cái mình phải nhận thức là việc chay tịnh phải hướng đến vấn đề truyền đạt sự sống nội tâm, nghĩa là để làm việc tông đồ: “Sau khi Gioan bị bắt giam, Chúa Giêsu xuất hiện ở Galilêa loan báo tin mừng của Thiên Chúa: ‘Đây là thời gian viên trọn. Triều đại Thiên Chúa đã đến! Hãy cải thiện đời sống và tin vào tin mừng!’”

Về sự kiện Chúa Giêsu chay tịnh và bị Satan cám dỗ, Phúc Âm Thánh Marcô còn thêm một chi tiết không có trong Phúc Âm Thánh Mathêu, nhất là trong Phúc Âm Thánh Luca. Chi tiết đó là “Người ở giữa những hoang thú, và được các thiên thần hầu cận”. Căn cứ vào câu Phúc Âm của Thánh Marcô đây, thì chi tiết thứ hai, “và được các thiên thần hầu cận”, tự nhiên làm cho người đọc khách quan, chẳng hạn những người không phải Kitô hữu, sẽ nghĩ rằng, Chúa Giêsu chay tịnh kiểu đó thì ai mà chẳng chay tịnh được, chay tịnh kiểu có các thiên thần hầu cận, một sự kiện có thể hiểu được là hễ bao giờ thân xác của Người cảm thấy đói quá hay khát quá theo bản tính yếu đuối hạn hữu của loài người thì các thiên thần đem bánh trái cho Người ăn hay nước nôi cho Người uống. Thế nhưng, về vấn đề Chúa Giêsu có ăn uống gì không trong 40 ngày này, Phúc Âm Thánh Luca đã ghi nhận như sau: “Trong thời gian đó, Người đã không ăn uống gì nên sau đó Người cảm thấy đói” (4:2). Còn vấn đề các thiên thần hầu cận Người có cho Người ăn trong thời gian này chăng, Phúc Âm Thánh Mathêu ghi nhận là sau khi “ma qủi bỏ Người mà đi thì các thiên thần đã đến phục dịch Người” (4:11).

Tuy nhiên, ở đây, trong đoạn trình thuật rất ngắn ngủi của Thánh Marcô về biến cố 40 ngày trước khi Chúa Giêsu chính thức bước vào cuộc đời công khai của Người, Phúc Âm đã cho chúng ta thấy được tất cả mọi sự đã được Thiên Chúa dựng nên ngay từ ban đầu, bao gồm hết mọi loài. Trước hết là khoáng vật, được biểu hiệu nơi cảnh “sa mạc” đầy những đất đá khô cằn, (bởi thế Satan đã lợi dụng những gì có sẵn ở đó như “đá” để cám dỗ Chúa Giêsu biến đá thành bánh mà ăn cho đỡ đói, như được Phúc Âm Thánh Mathêu và Luca đều thuật lại ở đoạn 4 câu 3). Thứ đến là thực vật cây cối là những gì tuy không minh nhiên được nói đến theo ngôn từ như chữ “sa mạc” trên đây, nhưng sự kiện có những loài hoang thú ở với Người đã chứng tỏ nơi Người ở có thể là một khu rừng “hoang vắng” không ai sinh sống. Sau nữa là đến loài vật, như rõ ràng được Phúc Âm ghi nhận, nhưng là hoang thú dữ tợn, “ăn tươi nuốt sống” theo luật rừng, theo bản năng, chứ không phải như loài gia súc thuần thục hiền lành quen sống bên con người. Sau hết là loài thần thiêng vô hình được Phúc Âm nói đến, thành phần hầu cận Chúa Giêsu. Chưa hết, loài thần thiêng ở đây, trong trường hợp này, không phải chỉ có thần lành mà còn có cả thần dữ là Satan nữa. Tất nhiên loài người ở đây được hiện thân ngay nơi bản thân Chúa Giêsu, một con người lịch sử, một con người có xác thịt thật sự, cũng cảm thấy đói khát như ai. Cũng chính ở đoạn Phúc Âm của Thánh Marcô ngắn ngủi này, chúng ta còn thấy những ý nghĩa hết sức sâu xa sau đây.

Trước hết, thân phận loài người là thân phận đệ nhất trong tất cả mọi tạo vật, một thân phận chẳng những chủ trái đất (x Gen 1:28), mà còn được thiên thần hầu cận nữa. Thật ra, các thiên thần đến hầu cận Chúa Giêsu vì Người chẳng những là người thật mà còn là Thiên Chúa thật của các vị nữa. Thế nhưng, vấn đề ở đây là các vị không hầu cận một Vị Thiên Chúa Vô Cùng cao cả trên thiên đình, mà là hầu cận một Vị Thiên Chúa Làm Người, một Vị Thiên Chúa không mặc lấy bản tính của các vị mà là bản tính của một loài hèn kém hơn các vị. Có thể nói, nhân tính của Chúa Giêsu là các tầng trời và thân xác của Người là ngai tòa Vị Thiên Chúa Cao Cả ngự trị để các thần trời chầu chực tôn thờ. So sánh với cấu trúc của Lều Tạm (x Heb 9:2) hay đền thờ Giêrusalem thì có thể ví nhân tính của Chúa Giêsu là nơi cực thánh (x Heb 9:3) và thân xác của Người là hòm bia được các tượng thần cherubim rủ cánh (x Heb 9:5) ở trong nơi cực thánh biểu hiệu cho nơi Thiên Chúa ngự này. Nếu so sánh với các nguyện đường Công Giáo thì nhân tính của Người là cung thánh và thân xác của Người là nhà tạm Thánh Thể vậy.

Sau nữa, hình ảnh Chúa Giêsu sống giữa các con hoang thú này đã gợi lại cảnh địa đàng khi con người mới được tạo dựng, đúng hơn khi mà con người đầu tiên Adong còn đang sống cô đơn lẻ loi giữa loài thú, một con người đang làm chủ chúng và thấu biết từng con, qua việc đặt tên cho chúng thế nào thì chúng nên như vậy (x Gen 2:18-20). Việc các con hoang thú vốn sống theo bản năng dữ tợn ở chung quanh Chúa Giêsu mà không cắn xé Người cũng chứng tỏ cho thấy chúng nhận biết Vị Thiên Chúa Làm Người này, và chúng chỉ phục tùng những con người nào biết làm chủ bản thân mình như Người, tức biết làm theo ý Đấng Tạo Thành là đệ nhất chủ tể của chúng. Thật vậy, nếu hoang thú biểu hiệu cho bản năng lăng loàn, mà con người tràn đầy Thần Linh có thể làm chủ được bản năng của mình, thì không phải là họ có khả năng làm chủ hoang thú, ở chỗ, làm cho chúng thuần phục họ, không phải thuần phục một con người thuần túy, mà là một con người chỉ biết làm theo ý Chúa, tức một con người sống động phản ảnh Vị Chúa Tể của chúng hay sao?

Sau hết, sự kiện Satan xuất hiện ở đây chẳng những cho thấy việc chúng hồ nghi con người Chúa Giêsu vô cùng lạ đời này chính là “miêu duệ người nữ… sẽ đáp nát đầu hắn” (Gen 3:15), mà còn gợi lại cảnh địa đường, nơi hắn lấy hình con rắn để cám dỗ nữ nguyên tổ Evà. Thế nhưng, nếu Evà bị sa ngã vì theo ý riêng của bà, theo sở thích tự nhiên của con người bà thúc đẩy thế nào thì ở đây Chúa Giêsu đã thắng được chước cám dỗ vì Người lúc nào cũng chỉ làm theo Ý Cha của Người, cũng làm theo Thần Linh thúc đẩy như vậy. Ở chỗ, dù đói, tức dù Người được phép ăn và được quyền ăn để bảo vệ sự sống, Người vẫn nhất định không ăn, chẳng những không ăn theo bản năng tự nhiên, mà nhất là không ăn khi đang bị ma quỉ cám dỗ, bằng không, việc ăn uống của Người bấy giờ là việc ăn uống theo chước cám dỗ, theo ý Satan, theo bản năng như con vật là loài sẽ không phục Người nữa vì Người cũng chẳng hơn gì chúng. Việc các thiên thần đến hầu cận Chúa Giêsu sau khi Người thắng được tất cả mọi chước cám dỗ, cách riêng chước cám dỗ đầu tiên về xác thịt, cho chúng ta thấy Người chỉ tìm của ăn không hư nát, đúng như Người đã cho Satan biết rằng: “Con người sống không nguyên bởi bánh, mà còn bởi mọi lời do miệng Thiên Chúa phán ra” (Mt 4:4; x Lk 4:4).

Thật thế, chỉ có bao giờ con người biết làm chủ mình, biết khao khát và sống bởi Lời Chúa, sống theo ý Chúa, sống theo Thần Linh như Chúa Giêsu Kitô trong bài Phúc Âm hôm nay, họ mới có thể rao giảng lời Chúa, loan báo Tin Mừng Cứu Độ mà thôi. Chúng ta nên để ý là, trước khi công khai thực hiện công cuộc loan báo Nước Trời và rao giảng Phúc Âm, Chúa Giêsu đã làm hai việc, việc thứ nhất liên quan đến phần hồn, đó là việc lãnh nhận phép rửa của Tiền Hô Gioan Tẩy Giả ở Sông Dược-Đăng, và việc thứ hai liên quan đến phần xác, đó là việc chay tịnh 40 ngày trong hoang địa. Việc Chúa Giêsu lãnh nhận phép rửa và chay tịnh này, đối với Người, một con người hoàn toàn vô tội, một Thiên Chúa Làm Người, hoàn toàn là những gì không cần thiết, nếu không muốn nói là bất xứng hợp. Tuy nhiên, sở dĩ Người cần phải thực hiện những hành động tiền Phúc Âm này là vì những lý do sau đây. Lý do thứ nhất, đó là Người muốn tỏ mình ra qua nhân tính tràn đầy Thần Linh của Người, hay nói cách khác, Người muốn nhân tính của Người nói chung và thân xác của Người nói riêng mỗi ngày một trào tràn Thần Linh, cho đến nhân tính này, qua thân xác phục sinh của Người, trở thành phương tiện thông ban Thần Linh cho loài người: “Bấy giờ Người thở hơi trên các vị mà nói: ‘Các con hãy nhận lấy Thánh Linh’” (x Jn 20:21-22). Lý do thứ hai, đó là Người muốn làm gương cho thành phần môn đệ của Người, thành phần muốn theo Người, thành phần sẽ tiếp tục và sẽ thay Người thực hiện sứ mệnh loan báo Nước Trời và rao giảng Tin Mừng của Người khắp thế gian cho đến tận cùng trái đất.

Như thế, việc Chúa Giêsu chay tịnh trước khi chính thức nhập cuộc loan báo Nước Trời và rao giảng Thống Hối, như bài Phúc Âm Chúa Nhật Thứ Nhất Mùa Chay Năm B hôm nay cho thấy, là một chứng cớ hùng hồn cho thấy nhưng sự thật sau đây.

Trước hết, đời sống nội tâm phải là nguồn mạch của hoạt động tông đồ truyền giáo, bằng không, không biết hay không đủ khả năng làm chủ mình, sống theo Thần Linh thúc đẩy, sống theo ý Chúa, con người tông đồ tự động sẽ, một là ngã gục, gẫy cánh, bỏ cuộc vì bị gánh nặng tông đồ đè bẹp, nhất là khi gặp chống đối, trở ngại, hai là, thậm chí có thể đi đến chỗ làm gương mù, như nạn linh mục làm dụng tình dục ở Hoa Kỳ bùng nổ từ đầu năm 2002, hay là trở thành cấp tiến, rối đạo và phá đạo, như một số vị giáo sư dạy trong các đại học Công Giáo, hay như một số thần học gia phổ biến những chủ trương phản tinh thần Chúa Kitô và Giáo Huấn Tông Truyền của Giáo Hội. Thử hỏi, những con người Kitô hữu phá giới hay cấp tiến này có thể tỏ ra những hành động phản tông đồ tác hại cho cả bản thân cũng như cho Giáo Hội này hay chăng, nếu họ có một đời sống nội tâm, được thể hiện qua việc năng lãnh nhận các bí tích, như gương Chúa Giêsu đã lãnh nhận phép rửa thống hối của Tiền Hô Gioan Tẩy Giả, cũng như qua việc chay tịnh, hy sinh, hãm mình, nguyện cầu như Người đã làm trong hoang địa 40 ngày?

Sau nữa, việc chay tịnh không phải là để làm khổ hay làm hại thân xác cao quí của con người, mà là, đúng hơn, để sửa soạn cho nó phục sinh vinh hiển tốt lành như thân xác của Chúa Kitô. Chính vì chay tịnh liên quan đến Phục Sinh mà việc này đã được Chúa Giêsu, trong bài Phúc Âm Thứ VIII Mùa Thường Niên Năm B, liên kết nó với việc ra đi tử nạn của Người (x Mk 2:19-20), một cuộc ra đi không phải để chết mà là để phục sinh vinh hiển, để làm chủ tội lỗi và sự chết. Bất cứ việc chay tịnh, hãm mình nào không nhắm đến hay đưa đến niềm vui phục sinh, không sinh hoa trái tông đồ, đều là những việc hủy hoại bản thân, ngược lại với tinh thần Chúa Kitô và đường hướng Phúc Âm. Chay tịnh chính đáng và thực sự chẳng khác gì như việc của một hạt lúa miến được gieo xuống đất mục nát đi để nhờ đó có khả năng sinh nhiều hoa trái (x Jn 12:24). Đó là lý do ơn gọi tu trì Kitô giáo không phải là ơn gọi sống siêu thoát một mình, trái lại, ơn gọi này là một ơn gọi tông đồ, ơn gọi phục vụ, ở chỗ bỏ mình đi để dấn thân cho đời, phục vụ đời: “Không phải các con đã chọn Thày, song chính Thày đã chọn các con và sai các con đi để các con sinh hoa trái” (Jn 15:16). Như thế, hành động bỏ thế gian đi tu của người môn đệ Chúa Kitô là hành động yêu đời và cho đời, là việc “đến để phục vụ” như Thày chí thánh của họ vậy (x Mt 20:28)!

Đaminh Maria Cao Tấn Tĩnh, BVL

ĐTC Phanxicô - Huấn Từ Truyền Tin Chúa Nhật 1 Mùa Chay ngày 22/2/2015

Anh chị em thân mến,

Thứ Tư vừa rồi Mùa Chay đã bắt đầu với Nghi Thức Xức Tro, và hôm nay là Chúa Nhật thứ nhất của mùa phụng vụ liên quan đến 40 ngày Chúa Giêsu ở trong sa mạc, sau khi Người chịu phép rửa ở Sông Dược Đăng (Jordan). Trong bài Phúc Âm hôm nay, Thánh Marcô viết: "Thần Linh thúc đẩy Chúa Giêsu vào sa mạc, và Người đã ở trong sa mạc 40 ngày, bị Satan cám dỗ. Người ở giữa những dã thú, và các thiên thần đến phục dịch Người" (1:12-13). Bằng những lời giản lược này, vị thánh ký đã diễn tả cuộc thử thách Chúa Giêsu tình nguyện đối diện trước khi bắt đầu sứ vụ Thiên Sai của Người. Đó là một cuộc thử thách cho thấy cuộc chiến thắng của Người và mở đường cho việc Người loan báo Phúc Âm về Vương Quốc của Thiên Chúa. Trong 40 ngày cô quạnh này, Chúa Giêsu đã đương đầu chạm trán "sát ván" với Satan, Người đã lột trần các chước cám dỗ của hắn và chiến thắng hắn. Nhờ Người tất cả chúng ta cũng đã chiến thắng, nhưng chúng ta cần phải bảo vệ cuộc chiến thắng này nơi cuộc sống hằng ngày của chúng ta. 

Giáo Hội nhắc nhở chúng ta về mầu nhiệm này ở ngay đầu Mùa Chay, nhờ đó nó có thể cống hiến cho chúng ta một viễn ảnh và ý nghĩa của cái mùa chiến đấu này. Mùa Chay là thời điểm chiến đấu! Một cuộc chiến đấu thiêng liêng với thần dữ (cfr. Collective Prayer of Ash Wednesday). Khi chúng ta băng qua "sa mạc" Mùa Chay, chúng ta gắn mắt của mình vào Lễ Phục Sinh, vào cuộc chiến thắng tối hậu của Chúa Giêsu đối với Tên Gian Ác, đối với tội lỗi và đối với sự chết. Đó là ý nghĩa của Chúa Nhật thứ nhất của Mùa Chay này: hãy dứt khoát đi vào đường lối của Chúa Giêsu, con đường dẫn đến sự sống. Hãy nhìn vào Chúa Giêsu. Hãy nhìn vào những gì Chúa Giêsu đã làm và hãy đi với Người.

Đường lối của Chúa Giêsu ấy là con đường băng qua sa mạc. Sa mạc là nơi có thể nghe thấy cả tiếng của Thiên Chúa lẫn tiếng của tên cám dỗ. Trong tình trạng ầm vang, trong trường hợp hỗn độn thì không thể thực hiện được điều ấy; mà chỉ có thể nghe thấy những tiếng ve vãn hời hợt. Trái lại, chúng ta có thể tiến sâu hơn vào sa mạc, nơi định mệnh của chúng ta thực sự tiến đến chỗ một là sự sống hay là sự chết. Và làm sao chúng ta nghe thấy tiếng của Thiên Chúa? Chúng ta nghe thấy tiếng của Ngài nơi Lời của Ngài. Đó là lý do cần phải biết Thánh Kinh, vì bằng không chúng ta không biết đáp ứng với các cuộc tấn công của tên gian ác. Đến đây tôi xin lập lại lời khuyên của tôi về việc đọc Phúc Âm hằng ngày. Hãy đọc Phúc Âm hằng ngày! Hãy suy niệm Phúc Âm một chút, khoảng 10 phút. Rồi cũng mang theo Phúc Âm nữa trong túi của mình hay trong xách tay của mình. Thế nhưng luôn có cuốn Phúc Âm trong tay. Sa mạc Mùa Chay giúp chúng ta chối bỏ những gì là thế tục, chối bỏ các thứ "ngẫu tượng", nó giúp chúng ta thực hiện những chọn lựa can đảm hợp với Phúc Âm và củng cố tình đoàn kết giữa anh chị em với nhau. 

Giờ đây chúng ta hãy đừng sợ tiến vào sa mạc, vì không phải chỉ có một mình chúng ta: chúng ta có Chúa Giêsu, có Chúa Cha và có Thánh Linh. Thật vậy, như Chúa Giêsu, chính Thánh Linh là Đấng dẫn dắt chúng ta hành trình Mùa Chay; cũng vị Thần Linh này đã ngự xuống trên Chúa Giêsu và đã được ban cho chúng ta nơi Phép Rửa. 

Bởi thế, Mùa Chay là một thời điểm thuận lợi giúp cho chúng ta càng nhận thức hơn nữa Vị Thánh Linh là Đấng chúng ta đã lãnh nhận nơi Phép Rửa đã hoạt động và có thể hoạt động trong chúng ta biết là chừng nào. Và ở cuối cuộc hành trình Mùa Chay này, vào Đêm Vọng Phục Sinh, chúng ta có thể lập lại một cách ý thức hơn giao ước và quyết tâm Thanh Tẩy xuất phát từ đó. Xin Đức Trinh Nữ, mẫu gương của sự dễ dạy với vị Thần Linh này, giúp chúng ta trong việc để cho mình được dẫn dắt bởi Ngài là Đấng muốn làm cho mỗi người chúng ta thành "một tạo vật mới". 

Tôi đặc biệt ký thác cho Mẹ tuần Tĩnh Tâm được bắt đầu vào chiều hôm nay đây, một tuần tĩnh tâm tôi sẽ tham dự cùng với các cộng sự viên của tôi ở Giáo Triều Rôma. Tôi xin anh chị em hãy cầu nguyện cho chúng tôi, để trong sa mạc của tuần Tĩnh Tâm này, chúng tôi có thể lắng nghe tiếng của Chúa Giêsu, và cũng có thể chỉnh sửa lại rất nhiều khiếm khuyết chúng tôi gây ra. Cũng như để chúng tôi có thể đương đầu với các chước cám dỗ tấn công chúng tôi hằng ngày. Thế nên tôi xin anh chị em đồng hành hỗ trợ chúng tôi bằng lời cầu nguyện của anh chị em. 

(Sau Kinh Truyền Tin, ngài ngỏ lời chào hỏi các phái đoàn hành hương khác nhau rồi nói tiếp:)

Mùa Chay là một đường lối hoán cải mà tâm điểm của nó là tấm lòng. Lòng của chúng ta cần phải trở về cùng Chúa. Bởi thế, trong Chúa Nhật thứ nhất này, tôi muốn cống hiến cho anh chị em ở quảng trường đây một tập sách nhỏ, nhan đề "Custodisci il cuore" ("Hãy canh giữ tấm lòng của anh chị em"). Đấy là tập sách ấy (ngài giơ tập sách ấy ra cho mọi người thấy). Tập sách này tập hợp một số giáo huấn của Chúa Giêsu và các nội dung thiết yếu về đức tin của chúng ta, chẳng hạn như 7 Bí Tích, các tặng ân của Chúa Thánh Linh, 10 Điều Răn, các Nhân Đức, các việc bác ái xót thương....

Những tình nguyện viên sẽ phân phát chúng, trong số đó có nhiều người vô gia cư đã đến hành hương. Bao giờ cũng thế, ở quảng trường đây, với những ai đang thiếu thốn thì họ cũng là những người mang lại cho chúng ta một thứ giầu có dồi dào. Sự giầu có về tín lý của chúng ta đó là hãy canh giữ tấm lòng của anh chị em. Mỗi người trong anh chị em hãy nhận lấy một tập sách này và hãy mang theo nó với anh chị em, như là một thứ trợ giúp cho việc hoán cải và tăng trưởng thiêng liêng là những gì luôn được bắt đầu từ tấm lòng, nơi xẩy ra một cuộc đối chọi trong những chọn lựa hằng ngày giữa thiện và ác, giữa trần tục và Phúc Âm, giữa thái độ dưng dưng lạnh lùng và chia sẻ cảm thông. Nhân loại đang cần đến công lý, đến hòa bình, đến yêu thương và sẽ có được những sự ấy chỉ khi nào tất cả tâm can của họ trở về với Thiên Chúa là nguồn mạch. Hãy cầm lấy mà đọc tập sách này.

Tôi chúc tất cả anh chị em một ngày Chúa Nhật tốt đẹp. Xin đừng quên cầu cho tôi đặc biệt là tuần Tĩnh Tâm này. Chúc anh chị em bữa trưa ngon lành và xin tạm biệt anh chị em. 

Đaminh Maria Cao Tấn Tĩnh, BVL,