ĐỨC MẸ SẦU BI
(Mater Dolorasa, Đức Mẹ Đau Thương, Đức Mẹ Những Niềm Đau)

Câu truyện

Danh xưng Maria có nguồn gốc từ chữ marah trong tiếng Hy bá, có nghĩa là “sự đắng đót” hoặc “biển đắng.” Chữ marah xuất hiện trước tiên trong sách Xuất Hành, khi dân Do Thái đi đến Marah, môät địa phương có thứ nước rất đắng đót. Chữ marah lại xuất hiện trong sách Bà Ruth, khi người phụ nữ mang tên Naomi – nghĩa là “vui tươi” – ngỏ lời cùng chị em thân tộc, “Đừng gọi tôi là Naomi, nhưng hãy gọi là Mara, vì Đấng Toàn Năng đã xử đắng cay với tôi” (1:20). Theo một ý nghĩa nào đó, bà Naomi là tiên trưng của Đức Maria, bởi vì như Đức Maria nhiều thế kỷ về sau, bà Naomi cũng mất hết chồng con, bơ vơ, không còn một nam nhân thân thuộc nào nữa. Thực vậy, lời than khóc của bà Naomi tương phản với lời bài ca Magnificat của Đức Maria. Nhưng niềm vui của Đức Maria khi được thụ thai không bao lâu sau cũng hóa thành nỗi đau thương khôn xiết.

Việc so sánh giữa Đức Maria với bà Naomi rất đáng chú ý theo một ý nghĩa nào đó, bởi vì hai người phụ nữ này có thân thuộc với nhau. Bà Naomi là mẹ chồng bà Ruth - theo Phúc Âm thánh Matthêu - là nội tổ của vua Đavít, tổ tiên của Thánh Cả Giuse, hôn phu của Đức Maria.

Với một di sản về danh xưng như thế – niềm vui bỗng hóa thành nỗi đau – nên chẳng có gì ngạc nhiên khi những lời “Linh hồn tôi ngợi khen Thiên Chúa, và thần trí tôi hớn hở trong Thiên Chúa, Đấng Cứu Độ tôi” (Lc 1:46-47) của Đức Maria bỗng hóa nên những lời trong ca vãn Stabat Mater, “Mẹ sầu thương dưới chân thập giá, tầm tã giọt châu.” Thực sự, tước hiệu Đức Mẹ Sầu Bi bắt nguồn từ một tước hiệu được dành cho Chúa Giêsu: Chúa Giêsu được coi là Con Người Thống Khổ thế nào (Is 53:3), thì Mẹ Người cũng được coi là Bà Mẹ Thống Khổ cũng như thế.

Theo truyền tụng, Đức Maria đã trải qua bảy nỗi đau thương: lời tiên báo của ông Simêon, cuộc chạy trốn sang Ai cập của Thánh Gia, sự kiện trẻ Giêsu 12 tuổi lạc mất trong Đền Thờ, việc Chúa Giêsu vác thập giá lên núi Canvê, biến cố Chúa chịu đóng đinh trên thập giá, giờ tháo xác Chúa khỏi thập giá, và cuộc mai táng Người trong mồ đá. Những biến cố này đã làm ứng nghiệm lời tiên báo của niềm đau thứ nhất, như lời ông Simêon đã nói, “Một lưỡi gươm sẽ đâm thâu qua tâm hồn bà” (Lc 2:35). Những nỗi đau của Đức Maria thật dữ dội đến độ Giáo Hội đã coi Mẹ là vị tử đạo vĩ đại nhất và xưng tụng Mẹ là Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo. Với ơn phù trợ của Thiên Chúa, Đức Maria đã thắng vượt nỗi đau tang thương của riêng mình, và cùng các tín hữu tiên khởi, Mẹ đã xuất hiện như một chứng nhân hàng đầu trước niềm vui trào dâng của sự kiện Chúa phục sinh.

Lòng sùng kính Đức Mẹ Sầu Bi đã có một lịch sử lâu đời, và rất thịnh hành trong thời Trung Cổ, khi Giáo Hội khai triển một lý thuyết bao quát về đau khổ.

Lý thuyết về đau khổ trên đã mở đường cho một truyền tụng xuất hiện vào thế kỷ XIII: Mẹ Maria mang trên tay một bộ trang phục đen và hiện đến với bảy tông đồ sốt sắng thành Florentine, dạy các ngài hãy mặc trang phục ấy và suy ngắm những niềm đau của Mẹ. Năm 1240, các vị ấy đã sáng lập dòng Tôi Tớ Đức Mẹ và hiến thân phụng sự Đức Mẹ Các Niềm Đau.

Lòng sùng kính Đức Mẹ Đau Thương được phổ biến rộng rãi vào thế kỷ XV với sự nổi tiếng của nghệ phẩm Pietà. Việc đối chiếu bức tượng Đức Mẹ ẵm Chúa Hài Nhi với bức tượng Đức Mẹ bồng Chúa Tử Giá minh chứng về cuộc sống nhân loại gương mẫu và toàn diện của Chúa Kitô.

Thánh Alphonsus de Liguori (1696-1787) có công rất lớn trong việc truyền bá lòng sùng kính Đức Mẹ Đau Thương. Trong tác phẩm Vinh Quang Đức Mẹ, thánh nhân có kể rằng thánh nữ Elizabeth nước Hungary (1207-1231) đã được ban một thị kiến. Thánh nữ nhìn thấy thánh sử Gioan ước mong được nhìn thấy Đức Mẹ sau khi Mẹ lên trời. Chúa Kitô đã ban cho thánh sử đặc ân ấy và hứa ban bốn ơn sau đây cho những ai có lòng kính nhớ các sự thương khó Đức Mẹ: tâm tình sám hối chân thành; được bảo bọc, nhất là trong giờ sau hết; hiểu rõ về cuộc Khổ Nạn của Chúa, cùng với phần thưởng cuộc sống đời đời; và được bền đỗ trong ơn nghĩa Chúa.

Trong thời buổi hiện nay, các lý thuyết về đau khổ không còn hấp dẫn bao nhiêu. Tuy nhiên, nhiều tín hữu vẫn suy ngắm Bảy Sự Thương Khó Đức Mẹ, mừng lễ Đức Mẹ Đau Thương ngày 15 tháng 9, lần chuỗi Mân Côi kính bảy niềm đau Đức Mẹ, đọc ca tiếp liên kính Trái Tim Tân Khổ Đức Mẹ, làm tuần cửu nhật kính Mẹ Đau Thương và tưởng nhớ những niềm đau của Mẹ. Đồng thời, các tín hữu cũng chia sẻ với Đức Mẹ những nỗi đau đớn vượt quá sức họ, mong tìm được nơi Mẹ sự cảm thông, nâng đỡ và ủi an. Khi nghe lời thở than của con cái, Đức Mẹ Đau Thương nhất định sẽ nhắc nhở Con Mẹ về những lời Người đã hứa cho những ai kêu cầu Trái Tim Tân Khổ của Mẹ.

LỜI KINH TRUYỀN THỐNG

Lạy Mẹ Đau Thương, nhân vì nỗi thống khổ và khối tình yêu của Mẹ khi đứng dưới chân thập giá Chúa Giêsu, xin Mẹ cũng đứng kề bên con trong giờ lâm tử. Con xin trao phó cho Mẹ ba giờ sau hết cuộc đời con. Xin Mẹ hiến dâng những giờ phút ấy, hợp với giờ hấp hối của Chúa Dấu Ái, để đền bồi những tội lỗi của con. Xin Mẹ dâng lên Cha Hằng Hữu Máu châu báu Chúa Giêsu, hòa lẫn với những giọt nước mắt của Mẹ trên đỉnh Canvê, để con - trong cuộc hiệp lễ với tình yêu và lòng thống hối trước giờ lâm tử - được trút hơi thở trong sự hiện diện đáng tôn thờ của Chúa Giêsu. Lạy Mẹ rất dấu yêu, khi giờ chết của con gần đến, xin Mẹ hãy hiện diện bên con như Mẹ đã hiện diện bên Chúa Giêsu, Con Mẹ. Xin Mẹ nài xin Người tha thứ cho con bởi vì con không ý thức những điều con đã làm. Xin Mẹ nài xin Chúa Giêsu tiếp nhận con vào vương quốc muôn đời của Người và được hợp nhất với Người mãi mãi. Amen. Thánh Paschal Baylon

LỜI KINH MỚI

Lạy Đức Mẹ Đau Thương, những nỗi đau đớn nhiều khi bao chiếm và làm con quằn quại. Trong những giờ phút ấy, khi con không thể làm được điều gì tốt lành – khi con không sao suy tư một cách sáng suốt – con xin gục đầu vào Trái Tim Tân Khổ của Mẹ. Lạy Mẹ Đau Thương, lúc này, xin Mẹ hãy cầu nguyện cho con, trong thời điểm của cái chết này! Xin Mẹ xua tan nỗi sợ hãi của con, làm cho trái tim con được thư thái và xoa dịu linh hồn con. Xin Mẹ giúp con biết trao phó những biến cố đắng cay cuộc đời cho Mẹ. Xin Mẹ mở toang những giác quan của con cho Chúa Giêsu ngự trị, để con tìm được sự bình an trong lời Người đã hứa sẽ ở với con luôn mãi và không bao giờ bỏ mặc con trong cảm giác bơ vơ giữa tang thương. Amen.