NGỤY THƯ VỚI ĐỨC MA-RI-A

Xem:
- Thánh Địa với Đức Ma-ri-a, 2b

1. Tầm Quan Trọng và Phân Loại Ngụy Thư

Danh từ Ngụy Thư (Apocrypha) phát xuất từ tiếng Hy Lạp apokryhos nghĩa là “giấu ẩn” hay “bí mật.” Danh từ này được dùng để chỉ các tác phẩm được viết “bên lề,” và thường có liên hệ ít nhiều với các sách Thánh Kinh.

Theo nghĩa căn bản, đây là các sách vẫn được gọi là ngoại kinh điển, nghĩa là không được Giáo Hội công nhận thuộc về sổ bộ Thánh Kinh và cũng không được phép dùng trong nghi lễ phụng vụ (mặc dù một số được trích dẫn trong Tân Ước và trong phụng vụ).

Theo nghĩa thứ hai, đây là các sách không có nguồn gốc rõ ràng, không chính thống, nội dung chứa đựng những điểm kỳ bí, mặc dù ban đầu Ngụy Thư là một danh từ mang nghĩa tốt, đáng tôn trọng. Các Ngụy Thư, theo ý kiến của Rốt Mong-ta-guy (M. Rhodes Montague), “linh thánh và bí ẩn nên không thể truyền bá đến tay mọi người, vì thế phải được dùng riêng trong số các tín hữu làm đầu, bộ phận vòng trong của các tín hữu.”

Đó là lý do giúp ta hiểu vì sao các Ngụy Thư được chia làm ba loại khác nhau:

a) Loại văn chương Giáo Hội như thư gửi Bác-na-ba, thư thứ nhất thánh Giáo Hoàng Cơ-lê-măng gửi giáo đoàn Cô-rin-tô, và các tác phẩm của Hơ-mát Mục Tử (Hermas) - một bộ phận trong các tác phẩm của các tông phụ.

b) Loại giáo huấn cá nhân và các tài liệu uy tín như Phúc Âm Do Thái, tác phẩm này một thời đã được các giáo phụ sử dụng nhưng về sau bị loại bỏ.

c) Loại hỗn hợp, gồm đạo đức bình dân, thi ca bình dân và các tập truyền chính thống như Tiền Phúc Âm Gia-cô-bê, Phúc Âm của Mát-thêu Giả, các Phúc Âm Thời Thơ Ấu, Phúc Âm Ni-cô-đê-mô, các tác phẩm viết về Đức Mẹ Ly Trần và tiểu sử Giu-se Thợ Mộc.

2. Phúc Âm Đức Ma-ri-a

Các Ngụy Thư loại thứ ba có chứa đựng một số chi tiết liên hệ đến Đức Ma-ri-a. Những tác phẩm này cố gắng lấp đầy những khoảng trống về cuộc đời Đức Ma-ri-a mà các Phúc Âm đã để lại. Ngụy Thư quan trọng nhất với nhiều chi tiết về Đức Ma-ri-a là Tiền Phúc Âm Gia-cô-bê (còn có tên là Sách Gia-cô-bê). Thực sự, Ngụy Thư này xứng đáng được gọi là Phúc Âm Đức Ma-ri-a vì là “văn phẩm Ki-tô giáo đầu tiên quan tâm đặc biệt về thân vị Đức Ma-ri-a.”

Ra đời khoảng giữa thế kỷ II do một tác giả khuyết danh, Phúc Âm Đức Ma-ri-a chính là nguồn tài liệu chủ yếu sinh ra các Phúc Âm giả tưởng tương tự, như Phúc Âm Mát-thêu Giả, và rất lâu sau là Phúc Âm Sinh Nhật Đức Ma-ri-a. Theo Đa-ni-en Rốp (H. Daniel Rops): “ Nhờ hình thức văn chương nổi bật với vẻ xinh đẹp, cách trình bày trực tiếpâ trang trọng cùng với tinh thần sốt sắng sâu xa, tác phẩm này rõ ràng nổi bật hơn các Ngụy Thư khác. Nếu lờ qua một vài chi tiết sai lầm đây đó, tác phẩm này xem ra có vẻ gần gũi nhất với các sách trong Kinh Bộ hơn tất cả các Ngụy Thư khác.”

Tiền Phúc Âm Gia-cô-bê kể đến:

a) Sự kiện ra đời kỳ diệu của Đức Ma-ri-a sau khi một Sứ Thần được sai đến loan báo cho song thân cao niên là Gio-a-kim và An-na;

b) Sự kiện Đức Ma-ri-a dâng mình trong Đền Thờ lúc ba tuổi;

c) Cuộc đính hôn giữa Đức Ma-ri-a với Thánh Giu-se, một người cao tuổi cùng sắp hàng chung với các thanh niên. Tất cả đều ước mong được kết duyên cùng Đức Ma-ri-a nhưng Thánh Giu-se đã được diễm phúc ấy qua một dấu lạ Thiên Chúa ưu ái ban cho Ngài;

d) Sự kiện Truyền Tin với nhiều chi tiết (xem thêm phần 3);

e) Nỗi nghi nan của Thánh Giu-se;

f) Biến cố Chúa Giê-su chào đời trong một hang đá ngoài thành Bê-lem;

g) Cô đỡ minh chứng Đức Ma-ri-a vẫn còn đồng trinh và chứng cứ của Mẹ được Thầy Cả Thượng Tế công nhận;

h) Cuộc tàn sát các Anh Hài vô tội và trẻ Gio-an Tiền Hô thoát được cơn thịnh nộ của vua Hê-rô-đê;

i) Ông Da-ca-ri-a bị lính của vua Hê-rô-đê giết hại.

Nhiều chi tiết của tác phẩm này còn được khai triển trong các nghệ phẩm và văn chương Thánh Mẫu qua nhiều thế kỷ như:

a) Đức Ma-ri-a thuộc dòng dõi vua Đa-vít;

b) Việc ra đời nhiệm lạ của Mẹ;

c) “Các anh của Chúa” là con cái của Thánh Giu-se với người vợ trước;

d) Biến cố Truyền Tin xảy ra tại Giê-ru-sa-lem.

3. Các Chi Tiết Khác

1) Đức đồng trinh của Đức Ma-ri-a. Nhiều tác phẩm Ngụy Thư đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp về điểm này. Ngoài Tiền Phúc Âm Gia-cô-bê, các tác phẩm quan trọng khác cũng đề cập đến vấn đề này như “Những Thi Ca Sa-lô-môn,” một tác phẩm thánh thi của những người Do Thái theo Ki-tô giáo khoảng thế kỷ I hoặc II; “Công Vụ Thánh Phê-rô” ra đời khoảng năm 180-190 tại Tiểu Á hoặc Rô-ma; “Các Lời Sấm Nữ Tiên Tri” (Sibylline Oracles), một tác phẩm hỗn hợp Do Thái và Hy La khoảng giữa thế kỷ II; “Cuộc Lên Trời của I-sa-i-a,” tác phẩm Ki-tô giáo được cải biên từ nguyên bản Do Thái; “Tiểu Sử Giu-se Thợ Mộc,” một truyện kể có từ thế kỷ IV hoặc V hiện nay vẫn còn bằng tiếng Ả Rập.

2) Nhiệm vụ chuyển cầu của Đức Ma-ri-a. Một số Ngụy Thư ngụ ý nói về thế lực trung gian và chuyển cầu của Đức Ma-ri-a trước tòa Chúa Ki-tô. Tác phẩm “Các Lời Sấm Nữ Tiên Tri” viết rằng nhờ Đức Mẹ, Thiên Chúa ban cho những người lầm lạc bảy giai đoạn để sám hối. “Phúc Âm ẢÁ Rập Thời Thơ Âëu,” một văn phẩm được viết sau đó có kể lại phép lạ Chúa Hài Đồng đã làm cho những phụ nữ kêu xin Đức Mẹ. Sách “Cuộc Phục Sinh Chúa Ki-tô” xuất hiện khoảng thế kỷ III hay IV có nói đến việc các Tông Đồ nhờ Đức Mẹ xin Chúa Giê-su tỏ cho các ngài những sự trên trời.

Tác phẩm “Cuộc Lên Trời của Đức Mẹ” xuất hiện khoảng thế kỷ III hay IV có nhiều chỗ viết về vai trò chuyển cầu của Đức Ma-ri-a. Sau cùng, quyển “Khải Huyền thánh Phao-lô” có khoảng thế kỷ III hay IV nói về thời kỳ Đức Ma-ri-a sẽ được vinh hiển trước khi Chúa Giê-su Con Mẹ đến trong vinh quang.

3) Các Ngày Lễ Đức Mẹ. Tác phẩm quan trọng nhất về chủ đề này là “Tiền Phúc Âm Gia-cô-bê” mà chúng ta đã biết. Tác phẩm này mở đường cho việc thiết lập ba lễ: Đức Ma-ri-a Đầu Thai, Sinh Nhật Đức Ma-ri-a và Mẹ Dâng Mình. Có thể nói các tài liệu Ngụy Thư viết về cuộc lên trời của Đức Ma-ri-a cũng góp phần truyền bá giáo lý Đức Ma-ri-a Hồn Xác Lên Trời, và cuối cùng đã lên đến tột điểm qua việc Giáo Hội thiết lập lễ này.

4) Các Tước Hiệu của Đức Ma-ri-a. Một số Ngụy Thư đề cập đến nhiều tước hiệu của Đức Ma-ri-a. Quyển “Cuộc Phục Sinh Chúa Ki-tô” tôn vinh Đức Ma-ri-a là “Đấng Được Sủng Ái,” “Nhà Tạm Đấng Tối Cao,” “Ơn Cứu Độ Thế Giới,” “Hiền Mẫu, Nữ Vương, Đầy Tớ,” và “Mẹ Vua Thiên Đàng.”

5) Đức Ma-ri-a và Cuộc Khổ Nạn. “Phúc Âm Ni-cô-đê-mô” (hay “Công Vụ Phi-la-tô”) kể những chi tiết liên hệ đến Đức Ma-ri-a trong thời gian Chúa Giê-su chịu khổ nạn. Quyển này có kể chuyện Đức Ma-ri-a gặp Chúa Giê-su đang vác Thập Giá lên núi Can-vê (chặng thứ tư) và bà Vê-rô-ni-ca trao khăn cho Chúa Giê-su lau mặt (chặng thứ sáu). Sách còn kể rằng dưới chân Thập Giá, Đức Ma-ri-a tràn ngập đau khổ, khóc lóc và kêu la lớn tiếng. Tất cả những chi tiết trên đã được các nghệ sĩ thời Trung Cổ thể hiện qua nhiều hoạ phẩm. “Phúc Âm ông Ga-ma-li-en” kể việc Chúa Giê-su phục sinh hiện đến cùng Đức Mẹ.

6) Những Chi Tiết Khác. Trong “Tiền Phúc Âm Gia-cô-bê” kể trong ngày Truyền Tin, Đức Ma-ri-a đã gặp sứ thần Gáp-ri-en hai lần. Lần đầu khi Mẹ đang kín nước bên bờ giếng, và lần thứ hai khi Mẹ đang xe chỉ ở nhà. Quyển “Những Lời Sấm Nữ Tiên Tri’’ kể thêm nhiều chi tiết phụ vào cảnh Truyền Tin, như Đức Mẹ cười vui vẻ, hai má ửng hồng, Mẹ vui mừng và trong lòng cảm thấy e thẹn nhưng cố gắng can đảm. Sau cùng tác phẩm “Tiểu Sử Giu-se Thợ Mộc,” (có khoảng từ thế kỷ IV đến thế kỷ VII) kể chuyện Đức Mẹ an ủi Thánh Giu-se lúc tuổi già và trong giờ chết đau đớn, và khuyên giục người nghèo khó nên cầu xin cùng Thánh Cả.

A. Buy-ô-nô