Thánh Phanxicô Xaviê
(1506-1552)

 

"Ai muốn theo ta, phải từ bỏ mình và vác thập giá hàng ngày mà theo ta. Ai muốn giữ mạng sống mình thì sẽ mất, nhưng ai liều mất mạng sống mình vì ta và vì phúc âm thì sẽ giữ được nó" (Mc 8: 34-35).

Phanxicô Xaviê dự tính tận dụng đời chàng theo đuổi học vấn và khoa bảng, nhưng chương trình của Thiên Chúa sắp xếp cho Phanxicô lại khác. Thiên Chúa đã để ý và nhẫn nại đợi chờ chàng trai trẻ này. Kế hoạch của Thiên Chúa đến vào thời điểm không ngờ và Phanxicô đã hàng phục sự quan phòng của Thiên Chúa. Sự hàng phục này không những đã thay đổi lối sống của chàng trai trẻ Phanxicô mà còn ảnh huởng đến bối cảnh lịch sử trong Giáo Hội. Thánh Inhaxiô cũng đã có ý định đào tạo Phanxicô thành một học giả, nhưng cánh đồng truyền giáo ở Ấn-độ đã là tiếng kêu nài tha thiết, và Inhaxiô đã bắt buộc phải gởi Phanxicô đi rao giảng Tin Mừng nơi miền đất lạ này. Chàng trai trẻ với tương lai sống cuộc sống của một học giả giảng dạy trong những đại học nổi tiếng thì bây giờ lại trở nên một nhà truyền giáo trong Giáo Hội.

Thiên ý Nhiệm Mầu

Năm 1525, Phanxicô rời Xa-vi-ê, dinh thự của cha mẹ chàng gần Pamplona thuộc Navarre, để đi học tại viện đại học Paris. Phanxicô đã ghi danh ở đại học phân khoa thánh Barbara. Nơi đây chàng đã thành công mỹ mãn trong việc học vấn và bảo đảm cho sự nghiệp vững chắc ở tương lai. Chỉ trong ba năm ngắn ngủi chàng đã đạt được bằng cấp và trở nên giáo sư thuyết giảng triết học.

Hoàn cảnh đã đưa đẩy Phanxicô hướng chiều về mặt tinh thần khi ở truờng phân khoa đại học thánh Barbara. Qua nguời bạn thân là thánh Phêrô Faber, Phanxicô đã được gặp và quen thân với thánh Inhaxiô Loyola. Từ quen thân trở nên bạn. Tình bạn càng ngày càng nên thân thiết và dần dần đã thay đổi lối sống của Phanxicô. Lúc đó Inhaxiô đang tìm chiêu mộ những thanh niên ưu tú để cùng với ngài thực hiện một chuơng trình cách mạng lớn cho Giáo Hội. Ước mơ của Inhaxiô là lập một đạo quân tinh thần dấn thân trong sứ vụ rao giảng Tin Mừng của Chúa Kitô. Faber là một trong những ngưòi gia nhập nhóm đạo quân tiên khởi của Inhaxiô. Phanxicô, tuy bị thu hút với ý huớng của Inhaxiô, nhưng chàng đã không lập tức muốn ôm ấp lý tuởng đó cho chính mình.

Một ngày trong năm 1533 đã thay đổi Phanxicô. Chàng được chỉ định làm kinh sỹ của nhà thờ chính toà Pamplona với luơng bổng vững chắc. Đang hài lòng suy nghĩ về giấc mộng của mình đã được thành đạt thì Phanxicô nghe được cuộc thảo luận giữa Inhaxiô và Faber về chương trình và kế hoạch của họ từ ở phòng bên cạnh. Lúc ấy, Phanxicô bỗng chợt cảm thấy một sức mạnh thôi thúc chàng không gạt bỏ lời mời của Inhaxiô nữa. Chàng cảm thấy có ước muốn mạnh mẽ bỏ hết tham vọng riêng của mình để theo đuổi cộng tác với lý tuởng của Inhaxiô. Khi Phanxicô đi đến quyết định và không hối tiếc thì đoạn sách Sáng Thế Ký 12:1, đến trong tâm trí của chàng, "Hãy rời bỏ xứ sở, họ hàng và nhà cha ngươi, mà đi tới miền đất Ta sẽ chỉ cho ngươi." Chính câu Kinh Thánh này đã là lời tiên tri cho tương lai của Phanxicô.

Vào năm 1534, Phanxicô là một trong bảy người đầu tiên chính thức gia nhập dòng mới của Inhaxiô. Họ là những tu sỹ dòng Tên tiên khởi. Ba năm sau, Phanxicô được thụ phong linh mục. Inhaxiô dự tính sắp  xếp để Phanxicô làm giảng sư đại học của dòng, nhưng hoàn cảnh không để cho chương trình được như ý muốn. Ngay từ những ngày tiên khởi, dòng Tên đã được nhiều nơi mời đến, và Inhaxiô đã phải vất vả thu xếp nhân lực để có thể đáp ứng được những yêu cầu đó. Vua Gioan III của Bồ Đào Nha đã xin 6 vị của dòng Tên đến làm việc truyền giáo trong lãnh thổ của Bồ Đào Nha tại Ấn Độ. Inhaxiô trả lời là ngài chỉ có thể gởi đi được hai người. Đó là cha Simon Rodriguez và cha Nicholas Bobadilla. Các ngài dự định sẽ lên đường tới Goa vào năm 1541. Đến phút cuối cùng thì Bobadilla bị lâm bệnh nặng. Bất đắc dĩ, Inhaxiô đã phải gởi Phanxicô đi thay thế cho cha Bobadilla. Đây hoàn toàn là một bất ngờ biến Phanxicô trở nên nhà truyền giáo ở Đông Á.

Phanxicô Con Người
Truyền Giáo

Phanxicô tin rằng không có ai thiếu chuẩn bị hơn ngài trong công tác đem Tin Mừng đi đến một xứ thật xa lạ. Nhưng Phanxicô đã quan niệm sai lầm. Trên đường từ Lisbon tới Goa, Phanxicô đã biểu lộ tính vui vẻ và lòng quảng đại mà những đức tính này đã trở nên dấu cá biệt cho các công việc tông đồ của ngài. Tính tình dễ mến của Phanxicô đã gây thiện cảm được với những thủy thủ khó tính nhất trên tầu. Phanxicô đã lôi kéo họ vào những cuộc đàm thoại của việc tông đồ nhằm lôi kéo họ về với Chúa Kitô.

Phanxicô đã luôn quên mình để phục vụ những người trên tầu đến nỗi ngài đã phải ngã bệnh nặng. Dù vậy Phanxicô cũng chẳng quan tâm đến lời khuyên của bác sỹ là phải lo chăm sóc cho bản thân ngài. Một lần Phanxicô đã đặt một người bệnh nặng đang hấp hối nằm trên giường của ngài rồi chính ngài thì lại nằm trên một tấm ván bên cạnh. Vừa khi người đó nằm lên giường của Phanxicô thì như một phép lạ, người đó tỉnh lại và nói chuyện với Phanxicô. Chiều hôm đó, sau khi đã xưng tội với cha Phanxicô và được rước Mình Thánh Chúa, ông đã tắt thở bình an. Một người chứng kiến đã nói rằng, "Cái chết an lành của người đó đã làm cho cha Phanxicô thật vui mừng hạnh phúc. Thực sự thì cha Phanxicô là một con người lúc nào cũng vui tươi. Cho dù giữa những lúc ngài phải đau khổ và gánh nặng chồng chất, ngài vẫn vui vẻ."

Cha Phanxicô đến Ấn Độ vào năm 1542. Suốt một thập niên ngài đã xả thân phục vụ gieo rắc hạt giống Tin Mừng Kitô giáo trải dài hàng bao ngàn dặm từ Goa của Ấn Độ cho tới Kyoto, Nhật Bản. Ngài qua đời năm 1552 trong khi đang dừng chân ở đảo Xan-xi-an để tìm lối vào đất Trung Hoa, nơi cấm các nhà truyền giáo không được lai vãng tới.

Khi truyền giáo ở đất Ấn Độ Phanxicô gởi thư kể chuyện cho thánh Inhaxiô: "Chúng tôi đã tới nhiều làng tân tòng mới được chịu phép rửa cách đây ít năm. Người Bồ Đào Nha không ở các làng này vì đất đai xác xơ cằn cỗi. Vì không có linh mục nên các Kitô hữu bản xứ chẳng biết gì khác ngoài việc mình là Kitô hữu. Chẳng có ai cử hành bí tích cho họ, chẳng có ai dạy họ Kinh Tin Kính, kinh Lạy Cha, kinh Kính Mừng, chẳng có ai dạy họ biết các điều răn của Chúa. Từ khi đến đây, tôi chẳng ngưng lúc nào: tôi rảo khắp làng mạc, làm phép rửa cho nhiều trẻ em chưa được lãnh nhận bí tích này. Tôi đã làm phép rửa cho một số rất đông các trẻ em chưa biết phân biệt bên phải với bên trái. Khi tôi đến các làng ấy, trẻ em không để cho tôi đọc kinh nhật tụng, ăn uống, ngủ nghỉ, nếu tôi chưa dạy cho chúng một kinh. Vì thế tôi bắt đầu hiểu tại sao Nước Trời lại là của những người giống như chúng... Tại các miền ấy, có nhiều người không được làm Kitô hữu chỉ vì không có ai làm cho họ trở thành Kitô hữu. Nhiều lần tôi đã có ý định đi tới các đại học ở Châu Âu, trước hết là đại học Paris, mà kêu gào khắp nơi như một kẻ mất trí và thúc đẩy những người chỉ nghiên cứu học thuyết hơn là thực hành bác ái rằng: Tiếc thay, chỉ vì lỗi các ông mà biết bao linh hồn thay vì lên thiên đàng lại phải xuống hỏa ngục. Ước chi họ miệt mài với văn chương chữ nghĩa thế nào thì họ cũng miệt mài với công việc tông đồ này như vậy" (trích Kinh Sách, ngày 3 tháng 12).

Phương Cách Truyền Giáo

Tinh thần truyền giáo cao, nhưng phương cách truyền giáo của cha Phanxicô thật đơn sơ giản dị. Khi vừa tới một thôn làng, cha Phanxicô đi ngoài đường và rung chuông để quy tụ các em nhỏ và những người rảnh rỗi lang thang lại một chỗ. Ngài dạy họ về kinh Tin Kính, Mười Điều Răn, Kinh Lạy Cha, kinh Kính Mừng và những kinh thông dụng khác. Ngài dùng những bài hát vui và ngắn gọn mà trẻ em thích hát; ngài dạy họ những giáo thuyết Kitô giáo. Rồi khi thấy ai bày tỏ dấu có lòng tin thì ngài rửa tội cho họ.

Một số người nghĩ rằng cha Phanxicô có tài về ngoại ngữ khiến ngài có thể giao thoại thông suốt được với những người địa phương, nhưng thực ra không đúng như vậy. Cha Phanxicô đã phải vất vả rất nhiều đối với việc học các ngoại ngữ. Ngài chỉ có thể diễn giải cách vụng về kinh Tin Kính, các giới răn và một số kinh nguyện bằng thổ ngữ của người bản xứ Tamil và vài thổ ngữ khác. Ngài đã phải nhờ cậy rất nhiều vào một số những thông dịch viên để thông dịch, và do đó chẳng bao giờ ngài biết chắc chắn là ngài đã giảng truyền Tin Mừng một cách thấu suốt. Điều thật lạ lùng là cho dù cha Phanxicô không nói thông được ngôn ngữ của các người bản xứ, nhưng ngài đã rao giảng gieo rắc Tin Mừng vào hàng vạn tâm hồn khắp miền Đông Á.

Nhiều phép lạ chữa lành thường xẩy ra trong những làng nghèo nơi Phanxicô phục vụ và rao giảng. Một lần trong khi đang đi qua một làng dân ngoại, Phanxicô nghe biết có một phụ nữ đang chuyển bụng đã ba ngày và đau gần chết mà không sanh được. Mấy bà hộ sinh và thầy pháp đang làm những bùa phép dị đoan. Thấy thế, Phanxicô đi đến nhà ngưòi đàn bà đó và nhân danh Chúa Giêsu Kitô để chữa bà. Phanxicô thuật lại cho Inhaxiô, "Tôi bắt đầu bằng kinh Tin Kính và nguời thông ngôn chuyển dịch sang tiếng Tamil. Nhờ lòng thương xót của Chúa, bà ta đã tin vào Chúa. Tôi hỏi xem bà có muốn trở thành Kitô hữu không và bà đã trả lời là muốn lắm. Tôi đã đọc đoạn Tin Mừng ngay tại nhà đó, nơi mà tôi nghĩ họ chưa bao giờ được nghe lời của Chúa. Sau đó thì tôi ban phép Thánh Tẩy cho bà." Thật là phép lạ, ngay sau khi Phanxicô ban phép Thánh Tẩy cho bà thì bà được chữa lành và sanh hạ được một đứa con khoẻ mạnh.

Cả gia đình bà đều cảm phục sự can thiệp của quyền năng Thiên Chúa. Họ đã xin Phanxicô hướng dẫn và ban phép Thánh Tẩy cho toàn thể gia đình cùng với đứa bé mới chào đời. Tin tức đồn thổi khắp dân làng. Người đầu lãnh đạo trong làng đã thông báo cho các bô lão và niên trưởng là Phanxicô được phép tiếp tục rao giảng về Chúa Kitô cho dân làng. Phanxicô kể rằng, "Trước hết, tôi đã ban phép Thánh Tẩy cho những người lãnh đạo trong làng và cho gia đình của họ. Sau đó tôi lo cho những nguời khác, từ già tới trẻ."

Khi Phanxicô đi tới một làng khác, dân làng đã kéo ra bao quanh ngài và yêu cầu ngài cầu nguyện cho những người đau yếu trong các gia đình. Công việc mục vụ truyền giáo của Phanxicô càng ngày càng trở nên bận rộn. Ngài đã phải tuyển mộ một số em thiếu nhi để giúp lo cho những người đau yếu. Ngài đã gởi các em tới nhà của những bệnh nhân và các em đã quy tụ những ngưòi trong gia đình và hàng xóm lại để cầu nguyện. Ngài đã dạy cho các em biết đọc kinh Tin Kính và bảo đảm với các bệnh nhân là nếu họ thành tâm tin, họ sẽ được chữa lành. Phanxicô đã không những chỉ cầu nguyện theo yêu cầu của ngưòi dân, nhưng ngài còn lo loan truyền Tin Mừng và giảng dạy giáo lý cho dân làng. Do những bệnh nhân và gia đình của họ có đức tin, nên Thiên Chúa đã tỏ lòng thương xót của Ngài đối với họ, chữa lành họ cả tinh thần lẫn thể xác. Các em thiếu nhi trong làng đã trở thành những người nhỏ làm phép lạ với Phanxicô.

Một số nguời cho rằng câu truyện sau đây có thể là một truyện khôi hài, nhưng thực ra nó là một câu truyện mà Thiên Chúa đã dùng để nói lên tinh thần của Phanxicô. Một hôm Phanxicô và các đồng bạn của ngài đang trên tầu đi Baramua ở Malaysia, thì một cơn bão lớn đổ tới hầu nhận chìm chiếc tầu. Phanxicô đã lấy cây thánh gía nhỏ cỡ bằng ngón tay đang đeo ở cổ và dìm xuống nước bên cạnh tầu. Liền sau đó thì cơn giông bão ngưng lại.  Nhưng buồn thay, mẫu thánh gía đã tuột khỏi tay của Phanxicô và rơi xuống biển để sóng nước cuốn đi.

Ngày hôm sau khi cặp bến vào đất liền, Phanxicô và các bạn đồng hành đi dọc theo bãi cát về hướng Baramua. Sau khi đi được chừng nửa dặm thì một con cua nhoi lên khỏi nước và còng nó đang kẹp một vật gì nho nhỏ. Nó chạy tới phía Phanxicô và nhả mẫu thánh gía nhỏ trả lại cho Phanxicô.

Cuộc đời của Phanxicô giống như cái ngạc nhiên nho nhỏ đó. Chương trình mà Phanxicô vẽ ra cho chính mình đã biến mất. Lối sống cha tìm cho mình thì cha lại phải bỏ tất cả. Phanxicô đã chẳng ngần ngại thưa với Chúa, "Lạy Chúa, này con đây, Chúa muốn con làm gì? Xin hãy sai con đi bất cứ nơi nào tùy ý Chúa." Trong cái đam mê rao truyền Tin Mừng, trong tinh thần vâng lời đơn sơ, trong tinh thần quên mình, Phanxicô đã trở nên con người mang gương mặt của Chúa Giêsu.

Cánh Đồng Truyền Giáo
Việt Nam

Đọc truyện về thánh Phanxicô Xaviê, chúng ta không khỏi suy nghĩ để hỏi chính mình xem chúng ta có thể làm gì cho anh chị em đồng bào Việt Nam, những người còn chưa nhận biết Tin Mừng của Chúa Kitô, Đấng cứu chuộc duy nhất của nhân loại. Tháng Giêng năm 2002, trong buổi triều yết của Hội Giám Mục Việt Nam, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã khuyến khích kêu gọi các Giám Mục Việt Nam hãy can đảm tiến ra khơi. "Tôi muốn khuyến khích các Đức Cha lo lắng nhiều đến việc rao giảng Tin Mừng và sứ vụ mục vụ của các Đức Cha". Và để giúp vào công việc rao giảng Tin Mừng, Đức Thánh Cha nhấn mạnh đến việc huấn luyện các linh mục, các tu sĩ nam nữ, các giáo lý viên và các người giáo dân. Người Công Giáo Việt Nam hải ngoại chúng ta đã và đang đóng góp vào công việc truyền giáo và phát triển Tin Mừng trên giải đất quê hương. Đây là bổn phận của tất cả mọi Kitô hữu. Chúng ta là những người may mắn đã được chịu phép rửa tội và tin nhận Đức Kitô là Chúa và là Vị Cứu Tinh. Chúng ta cần cộng tác với Giáo Hội Việt Nam để phổ biến đặc ân này tới những anh chị em đồng bào chúng ta. Thánh Phanxicô và những vị thừa sai từ Âu Châu đã lặn lội tới quê hương của chúng ta để rao truyền Tin Mừng, chả lẽ chúng ta lại không có lòng chia sẻ Tin Mừng chúng ta đã lãnh nhận với anh chị em đồng bào của chính mình?

 Mẫu Truyền Giáo

Mẫu truyền giáo không tìm đâu hơn là nhìn vào chính Chúa Giêsu.

- Ngài đã chiêu mộ các Tông Đồ và huấn luyện họ để cùng với Ngài đi rao truyền Tin Mừng cho những người Do Thái  đã có niềm tin vào Thiên Chúa. Ngài chỉ cho họ con đường họ phải đi và phải sống đó là tin vào Ngài, Đấng là đường, là sự thật và là sự sống (Gio 14:6).

- Truyền giáo là đi tới những người chưa nhận biết Chúa Kitô. Chính Chúa Giêsu đã tìm đến người phụ nữ xứ Samaria, một người ngoại giáo (Gio 4:7-42). Bà đã sống một đời sống không cao đẹp, có tới bẩy đời chồng. Người đàn ông đang chung sống với bà không phải là chồng bà. Chúa Giêsu đã tìm cách bắt chuyện và chinh phục bà nhận ra Ngài và tin vào Ngài. Chúa đã giúp bà vượt ranh giới tội lỗi để trở nên một người đi loan báo cho người khác về Ngài.

- Truyền giáo là đi tới những người lãnh đạo cao cấp trong dân để chinh phục họ tin nhận đi theo đường lối của Chúa Kitô. Chúa Giêsu đã gặp gỡ và tiếp viên sỹ quan thành Caphanaum (Gio 4:46-54) khi ông đến gặp Ngài. Vì nghĩa cử quan tâm của Chúa Giêsu, Ngài đã chinh phục được viên sỹ quan và gia đình của ông. Ông đã trở thành người rao truyền Chúa Kitô và Tin Mừng trong giai cấp chính quyền.

- Truyền giáo là đi tới những người nghèo đói, yếu đau, và tật nguyền. Chúa Giêsu đã không ngừng ra tay cứu giúp những người đui mù, câm điếc, què quặt và phong cùi. Khi gặp người bại liệt đã 38 năm (Gio 5:1-8), một người đã bị xã hội bỏ rơi nằm chung giữa một đám người tê liệt. Chúa Giêsu đã cứu chữa anh và anh đã trở nên người công khai tuyên bố tin nhận Ngài.    

Truyền giáo là bản chất của Giáo Hội Chúa Kitô. Thánh Phaolô đã nhắn nhủ các tín hữu Côrintô: "Thật vậy, cho tới ngày Chúa đến, mỗi lần ăn Bánh và uống Chén này, là anh em loan truyền Chúa đã chịu chết" (1 Cr 11, 26). Chúng ta cùng với Giáo Hội lặp lại lời thánh Phaolô trong lời vinh tụng sau khi Truyền phép. "Lạy Chúa chúng con loan truyền Chúa đã chịu chết và tuyên xưng việc Chúa sống lại cho tới khi Chúa lại đến." Và sau mỗi thánh lễ chúng ta cũng được sai đi để chia sẻ Tin Mừng của Chúa Kitô với người khác.
 

Lm. Gioan Trần Khả