Ngày thứ hai 31.7.2006, giáo xứ Búng nói riêng, giáo phận Phú Cường nói chung, cử hành lễ giỗ lần thứ 147 (31.7.1859 – 31.7.2006), ngày thánh Phêrô Đoàn Công Quý, người con ưu tú của đất Búng chịu tử đạo. Nhân dịp này, chúng ta cùng nhìn lại cuộc đời của thánh nhân, từ đó rút ra cho mình ý nghĩa của việc chấp nhận chịu tử đạo trong hoàn cảnh đương đại.

I. Sơ lược tiểu sử Thánh Phêrô Đoàn Công Quý

Phêrô Đoàn Công Quý là con út trong một gia đình có sáu người con. Cha là ông Antôn Đoàn Công Miên, mẹ là bà Annê Nguyễn Thị Tường. Không rõ vì lý do gì, vào khoảng cuối thời Gia Long (1802 1820), cha mẹ của cậu Phêrô Quý lại đưa các con vào Nam sinh sống. Sau khi định cư trên đất Búng, thuộc làng Hưng Định, tổng Bình Chánh, tỉnh Thủ Dầu Một, nay là tỉnh Bình Dương, thì năm 1826, cậu Phêrô Quý chào đời dưới triều Minh Mạng…

Từ khi có trí khôn, cậu Phêrô Quý ao ước sống đời tận hiến. Nhưng cha mẹ của cậu, vì thấy đứa con út của mình thông minh, có thể có bề thế sau này, đã muốn giữ cậu ở lại nhà, nhắm đến việc cho cậu giữ nghiệp tông đường. Nhưng sau khi người anh của Quý đi tu không thành, cha mẹ mới đồng ý để cậu bước vào nhà tu thay anh.

Năm 1847, cậu Phêrô Quý được cha sở họ đạo Búng tên là cha Tám giới thiệu với cha Bề Trên Gioan Miche và học Latinh tại nhà cha Bề Trên. Năm 1848, cậu được nhận vào Chủng viện thánh Giuse ở Thị Nghè (tiền thân của Chủng viện thánh Giuse Sài Gòn). Nhờ trí khôn sắc xảo, cuối năm 1848, thầy Phêrô Đoàn Công Quý được gởi sang Chủng viện Pinăng – Malaixia để học. Sau bảy năm tu học tại Pinăng, năm 1855, thầy trở về quê hương. Đây cũng là thời gian vua Tự Đức cấm đạo dữ dội.

Hai năm sau, năm 1857, thầy lãnh chức phó tế. Lúc đó thầy được 31 tuổi. Tháng 9.1858, thầy Phó tế Phêrô Đoàn Công Quý được lãnh nhận thánh chức linh mục tại nhà thờ Thủ Dầu Một. Sau khi chịu chức linh mục, Cha mới Phêrô Đoàn Công Quý trở về Búng dâng thánh lễ tạ ơn đầu đời linh mục của mình tại một nhà tư ở gần lò gốm Chòm Sao, bây giờ là đường Chòm Sao. Trong những năm làm linh mục, Cha đã phục vụ nhiều nơi như Búng, Lái Thiêu, Gia Định, Biên Hòa, Cái Mơn, cuối cùng là họ Đầu Nước ở cù lao Giêng. Tại đây, ngày 7.1.1859, Cha Quý bị lính của quan Tổng đốc tỉnh An Giang vây bắt cùng với ông Trùm Emmanuel Lê Văn Phụng.

Cha Phêrô Quý bị bắt giam tại ngục Châu Đốc. Sau nhiều ngày tra tấn, thấy không thể lay chuyển đức tin của Cha, quan Tổng đốc An Giang đệ đơn về triều đình Huế, xin xử tử Cha. Ngày 30.7.1859, án lệnh của triều đình do vua Tự Đức châu phê từ kinh đô đã về đến Châu Đốc, An Giang.

Được tin mình sẽ lãnh phúc tử đạo, sáng sớm hôm sau, Cha Phêrô Đoàn Công Quý ăn mặc lịch sự, chít khăn lên đầu vuông vắn tử tế. Cha cùng ông Trùm Emanuel Lê Văn Phụng, người cùng thụ án tử hình với Cha, ung dung, đĩnh đạc đi đến pháp trường giữa hai hàng lính. Trên đường đi, Cha Phêrô Quý không ngớt cầu nguyện và khuyên giáo dân đưa tiễn Cha hãy sống xứng đáng với ơn gọi làm Kitô hữu của mình.

Khi tới pháp trường Cây Mét, là một bãi đất trống, Cha Quý và ông trùm Phụng cùng quỳ xuống cầu nguyện. Sau đó, Cha ban phép giải tội cho ông. rồi Cha tự mình ăn năn tội cách trọn trước khi lãnh án tử hình. Sau ba tiếng thanh la vang rền, và một hồi trống giục, lý hình vung gươm chém đầu Cha Phêrô Quý. Sau bốn nhát gươm, đầu Cha lìa khỏi cổ. Ngay sau đó, người ta cũng chém đầu ông Trùm Phụng. Hôm đó là ngày 31.7.1859, năm mà Cha Phêrô Đoàn Công Quý vừa tròn 33 tuổi.

Sau 50 năm điều tra, Cha Phêrô Đoàn Công Quý được Đức Piô X phong lên bậc chân phước ngày 2.5.1909. Và sau 79 năm điều tra tiếp tục, ngày 19.6.1988 á thánh Phêrô Đoàn Công Quý được Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II tôn phong bậc hiển thánh (có cả ông Trùm Emmanuel Lê Văn Phụng và 115 vị tử đạo Việt Nam khác).

II. Ý thức đức tin tử đạo bằng trách nhiệm truyền giáo

Cuối tháng 6.2006 vừa qua, các linh mục giáo phận Phú Cường tĩnh tâm quý III. Với chủ đề về truyền giáo, các linh mục Phú Cường được mời gọi “Hãy đánh thức ý thức truyền giáo” trong giáo phận. Các linh mục Phú Cường cùng nhau kiểm điểm về công tác truyền giáo trong trách nhiệm nơi môi trường mục vụ của mình: đã quan tâm, hoặc đã quan tâm đầy đủ chưa về trách nhiệm truyền giáo?

Tôi thiết nghĩ, đánh thức ý thức truyền giáo đồng nghĩa với việc ý thức đức tin tử đạo của mỗi một người tín hữu trong thời đại này bằng trách nhiệm truyền giáo.

Đề tài gợi ý tĩnh tâm linh mục Phú Cường nhắc đến phong trào xã hội hóa, đô thị hóa, kinh tế thị trường hóa, thậm chí vật chất hóa… đã làm cho môi trường truyền giáo trở nên khó khăn, phức tạp, khiến người truyền giáo nhục chí, dễ buông xuôi.

Từ những gợi ý đó, đề tài tĩnh tâm đưa ra lời mời gọi cụ thể: Trước hết là vai trò của chính các linh mục. Các linh mục trong giáo phận hãy lưu ý tới tình trạng nhiều giáo xứ đang tràn ngập các nhu cầu mục vụ cho những người di dân làm ăn hoặc học hành. Vô số những người di dân này là người trẻ, vốn từ miền quê đến môi trường của giáo phận để tìm kế sinh nhai, hoặc học các trường đại học nằm trên địa bàn giáo phận, đang phải sống trong tâm trạng lo âu và hoang mang: lo âu cho tương lai ở vùng đất mới, hoang mang vì đã rời xa những lề lối cổ truyền, hoặc thói quen, nếp sống, nếp nghĩ… bấy lâu nơi quê nhà đã từng giúp họ giữ vững đức tin và ổn định cuộc sống. Giờ đây, trong khung cảnh hoàn toàn mới của nhịp sống đô thị, mọi thứ đều tấp nập, xô bồ, hối hả, họ phải sống cô đơn, vô danh, bơ vơ… Cũng từ những mất ổn định ấy, nơi này, nơi khác trong giáo phận đã, đang và chắc chắn sẽ còn xảy ra nhiều đổ vở về mặt luân lý, đổ vở về ý thức đức tin, và lòng mộ mến lẽ đạo… Từ đó, họ dễ bị lôi kéo về đàng xấu.

Đối với anh chị em tín hữu nói chung, lãnh nhận lệnh truyền của Chúa Kitô “Hãy đến với muôn dân”, mỗi một người, trong từng hoàn cảnh, từng điều kiện, từng khả năng riêng, sáng kiến riêng… có thể có được mà làm cho danh Chúa cả sáng. Họ có thể đón nhận với tất cả từ tâm, những anh chị em cần đến sự giúp đỡ của họ. Họ có thể xây dựng nhà trọ, vừa để kiếm sống, vừa để lôi cuốn những ai còn xa cách Thiên Chúa về với Người. Hoặc chính nhờ đời sống Kitô hữu tốt lành, họ có thể gieo thiện cảm đức tin Công giáo vào lòng anh chị em… Hoặc họ có thể tạo điều kiện để gần gũi mọi người, để gây thiện cảm với mọi người. Bằng cách đó, mỗi người tín hữu gieo vào lòng anh chị em tình mến yêu lẫn nhau. Gieo vãi được lòng mến là bước thành công đầu tiên của công cuộc truyền giáo…

Bởi vậy, tuy vùng đất Phú Cường hiện nay, có phần bất ổn do có quá nhiều anh chị em đến tạm cư. Nhưng xét về chiều kích truyền giáo, nhằm gieo tinh thần “tử đạo” của cha ông bằng việc sống đạo hôm nay, thì đó là môi trường tốt để mỗi Kitô hữu thực hành sứ mạng truyền giáo cao quý của mình.

Từng linh mục, từng cộng đoàn giáo xứ, giáo họ, từng người tín hữu, nếu ý thức sâu tinh thần “tử đạo” hôm nay là sống ơn gọi truyền giáo, thì chính niềm ý thức đó dạy họ biết tìm cách để làm chứng cho Chúa Kitô. Bởi chính tự bản thân, những anh chị em xa quê, xem ra còn nhiều ngỡ ngàng, lạc lỏng, đã có thể dễ mở lòng đến với tôn giáo, tìm một chỗ nương tựa tinh thần. Vì thế, đó càng là môi trường tốt để các linh mục, và từng người tín hữu gieo sự tin tưởng, gieo ý thức tôn giáo trong lòng anh chị em. Đặc biệt, các linh mục coi xứ, và cộng đoàn giáo xứ nơi họ làm mục vụ, cần cung cấp cho những anh chị em này một “gia đình” thiêng liêng, một định hướng cấp bách, một cái nhìn mới, một hỗ trợ kịp thời không chỉ vật chất mà còn là mọi điều kiện tốt để họ sống và phát triển như một người bình thường.

Noi gương Cha Thánh Phêrô Đoàn Công Quý, dám xả thân cho đức tin, các linh mục trong giáo phận hãy tự đánh thức ý thức truyền giáo liên lỉ nơi chính mình, để có khả năng truyền sang mỗi anh chị em giáo dân một thao thức tinh thần “tử đạo” mới nhằm vươn tới khả năng truyền giáo tốt nhất.

Khi chính mình đã có khả năng sống tinh thần “tử đạo” mới rồi, người tín hữu sẽ cộng tác với linh mục để phát triển đời sống của từng anh chị em ngoài Hội Thánh, nhất là những người tạm cư, về cả tâm lý lẫn tôn giáo, khi những anh chị em đó phải sống giữa môi trường dù đông đảo (đông đảo đến mức hỗn tạp, ô hợp), nhưng từng cá nhân vẫn vô danh, ngơ ngác, lạ lẫm giữa các đô thị mới.

Mỗi giáo xứ, mỗi linh mục đặc trách các giáo xứ, nhất là những giáo xứ có nhiều người nhập cư mới, phải suy nghĩ để tổ chức cộng đoàn sao cho mỗi thành viên, mỗi gia đình trong giáo xứ, đều được đón tiếp và sống tình tương thân tương ái không phân biệt người nhập cư và người xứ gốc.

Các linh mục Phú Cường được nhắc lại điều mà các Đức Giám mục của giáo phận đã từng nhắc đi nhắc lại nhiều lần: “Giáo phận Phú Cường từ ngày thành lập, được xác định là giáo phận truyền giáo. Vì thế, vấn đề gây ý thức về bổn phận truyền giáo, học tập và tổ chức hoạt động truyền giáo phải luôn được quan tâm hàng đầu”. Sự đánh thức ý thức truyền giáo ấy, giờ đây còn có tấm gương tử đạo quý giá của thánh Phêrô Đoàn Công Quý soi dẫn. T ừ nay, nhìn lên thánh nhân, mỗi thành phần dân Chúa trong giáo phận gắn bó mạnh mẽ hơn, tiến đến gần hơn một đức tin tử đạo cao quý mà ra sức sống đức tin “tử đạo” ấy bằng chính đời sống truyền giáo hôm nay.

III. Kinh khấn thánh Phêrô Đoàn Công Quý

Là con cháu của thánh Phêrô Đoàn Công Quý, hôm nay mừng 147 năm ngày Người tử đạo, chúng ta nhìn lên Người mà học lấy bài học vàng đá của một tinh thần tử đạo và tha thiết cầu xin:

Lạy thánh Phêrô Đoàn Công Quý, ngài là tín hữu nhiệt thành và là linh mục tiên khởi của giáo xứ chúng con. Ngài đã lấy máu đào minh chứng niềm tin Kitô giáo, và nay đang được hưởng triều thiên vinh quang trên trời.

Xin ghé mắt đoái thương chúng con, là những tín hữu sống cùng một quê hương. Xin nâng đỡ và cầu bàu cho chúng con được ơn trung thành sống đức tin Kitô giáo, không nản lòng trước những hiểm nguy vì đạo Chúa, sẵn sàng mến yêu anh em và quảng đại với hết mọi người chưa tin Chúa.

Xin cho các thành phần trong giáo xứ chúng con luôn liên kết yêu thương nhau, hầu làm vinh danh Chúa và mưu ích phần rỗi các linh hồn. Amen.