DIE GESCHICHTE DER KIRCHE IN 100 REPORTAGEN
Tác giả : Josef Holzer
Người dịch : Đinh Phan Cư
Phạm Hồng-Lam
Phạm Hồng Lam chuyển ngữ
TRÌNH THUẬT 40
PHAN-SINH Ở LẠI TRONG GIÁO-HỘI
Năm 1210 Phan-sinh tới trước giáo-chủ In-nô-xen-xô III để xin phép giảng, cũng như trước đó 30 năm Pierre Valdès đã làm. Giáo-chủ ngần-ngại khá lâu. Phan-sinh hiểu. Là vì gương Valdès hẳn còn đó.
Cái khó nghèo và nhiệt-vọng rao-giảng Lời Chúa của Phan-sinh và mười hai anh em theo anh có khác chăng nhiệt-vọng và khó nghèo của Valdès ? Phải chăng lại anh mù dắt dân mù ? Có sợ rằng ngày nào đó lại biến thành lạc-giáo chăng ?
Bổ-túc những thiếu sót"
Khi vị Giáo-chủ quyền-thế nhất trong lịch-sử Giáo-hội và anh ăn-xin ở Assisi giáp mặt nhau, không ai mang thành-kiến gì nhau cả. Có sự đả-thông trong cuộc đối-thoại. Không phải Giáo-chủ muốn chống lại một phong-trào khó nghèo hay cản-trở việc canh-tân Giáo-hội. Vì chính ngài đã triệu-tập công-đồng cải-cách ở Lateran. Phan-sinh không chống giáo-quyền hoặc giáo-chủ. Anh cũng không dị-ứng với giáo-sĩ như tín-đồ Valdès, cho dù ngay cả tầng giáo-sĩ cấp thấp thời đó cũng khoác vào người tấm áo trưởng-giả thật khó coi. Thái-độ tích-cực của anh đối với giáo-phẩm thể hiện qua lời nhắn-nhủ anh em: "Nếu anh em là con-cái của hoà-bình, anh em phải chiếm được lòng của cả giáo-dân lẫn giáo-sĩ. Điều đó Chúa muốn hơn là mình chỉ chiếm dân mà chọc giận giáo-sĩ. Hãy bỏ qua những lỗi lầm và bổ-túc những thiếu-sót của họ. Và khi làm, hãy làm trong khiêm-nhượng".
Giáo-quyền cũng không chống Phan-sinh. Cụ-thể là họ đã đáp-ứng yêu-cầu cử cho Phan-sinh một hồng-y bảo-trợ. Nhờ vậy, dòng của Phan-sinh đã luôn giữ được đường-hướng của giáo-quyền. Chính Phan-sinh cũng không bao giờ có ý-định xa rời Giáo-hội.
Giáo-chủ muốn chắc-ăn
Sau thời-gian suy-nghĩ lâu và nhờ những lời nói vào của giám-mục giáo-phận Assisi lúc đó đang có mặt tại Rô-ma, giáo-chủ In-nô-xen-xô đồng ý – trước hết bằng miệng – cho Phan-sinh và anh em của anh giảng, nhưng với điều-kiện luôn đặt dưới sự chỉ-dẫn và kiểm-soát của giáo-quyền. In-nô-xen-xô cũng làm y như giáo-chủ A-lê-xan-drô III trước đây đối với Valdès. Nhưng Valdès đã không tuân-phục. Việc vâng-lời của Phan-sinh đã có một ý-nghĩa quyết-định trong lịch-sử Giáo-hội!
Sau đó Phan-sinh và các bạn được cắt tóc, nghĩa là họ được nâng lên hàng tu-sĩ. Qua nghi-thức cắt tóc, họ buộc phải vâng-phục giáo-quyền địa-phương. Riêng Phan-sinh được phong chức phó-tế. Giáo-chủ muốn làm thế cho chắc-ăn...
Con gia-đình khá-giả
Phan-sinh sinh năm 1181 ở Assisi, Ý-đại-lợi. Cha anh, Pietro Bernardone, là nhà buôn khăn giàu-có và được trọng-vọng trong tỉnh. Bà Pica mẹ anh là con một gia-đình quí-tộc miền nam nước Pháp. Để vui lòng vợ, Bernardone đã gọi con trai mình là "Francesco" ("thằng Pháp nhỏ").
Phan học trường tỉnh và chút ít la-tinh từ thầy giáo nhà. Bản-tính thông-minh. Nhưng anh suốt đời gặp khó-khăn về chữ viết nên thư-từ thường thích đọc cho người ta viết hộ và thay vì kí thì đánh một chữ "T" như một dấu thập-giá vào cuối thư. Về sau anh cũng chẳng bao giờ trở thành một nhà thông-thái lớn. Chỉ thỉnh-thoảng giúp cha trong việc buôn-bán. Trong cuộc chiến với thành Perugia anh theo phe "nổi loạn", bị trọng thương và bị bắt.
Bắt đầu một cuộc đổi đời
Trên giường bịnh, Phan-sinh có dịp nhìn lại mình và thế-giới dưới nguồn sáng mới. Khỏi bệnh, anh rút vào cuộc sống đơn-độc để suy-nghĩ về quá-khứ và tương-lai mình. Anh viết trong chúc-thư về thời-gian đó: " Không ai chỉ cho tôi phải làm gì". Nhưng một "tiếng lạ" đã chỉ đường cho anh và anh tiếp: "Đấng trên cao đã chỉ cho tôi chọn con đường sống theo Phúc-âm và giáo-chủ chúng ta đã chấp-thuận con đường đó". Tiếp theo là những "chỉ-dẫn" khác của Chúa. Trong thánh-lễ ngày 24.02.1209, khi nghe linh-mục đọc đoạn Phúc-âm nói về việc Chúa sai các môn-đệ ra đi rao-giảng: "Đừng mang theo gì trên đường, không gậy mà cũng không túi đựng thức ăn, không bánh, không tiền, không chiếc áo thứ hai" (Lc 9, 3), Phan bỗng reo lên: "Đấy, đấy là điều tôi hằng mong-ước, hằng mong-ước cả tâm can!"
Thời đo, ý-tưởng sống nghèo chẳng mới-mẻ gì. Phan-sinh có lẽ cũng không lạ, bởi anh hẳn đã được cha kể về những cộng-đoàn Valdès và Kathar mà ông đã biết trong những chuyến đi buôn xuống miền nam Pháp. Như trong cổ thời, các thương-gia thời đó là những kẻ môi-giới văn-hoá quan-trọng và là người giúp phổ-biến nhanh rộng các trào-lưu tôn-giáo cũng như các giáo-phái. Dù vậy, chắc-chắn cũng có một "mạc-khải" trực-tiếp của Chúa đến với Phan-sinh.
Bị cha từ bỏ
Khi đã rõ về đường mình đi, Phan-sinh tặng y-phục thương-gia của mình cho một hiệp-sĩ nghèo và đổi áo choàng cho một người ăn-xin. Thomas ở Celano (mất 1260) viết trong cuốn sách nói về đời Phan-sinh: "Chuyện đó làm cha anh không hài-lòng và ông kiện con ông với giám-mục giáo-phận. Ông qui Phan-sinh tội vứt tiền qua cửa sổ, tội lấy tiền của ông để xây nhà thờ. Trước mặt mọi người, Phan-sinh liền cởi áo quần đang mặc, quì xuống nói: 'Này là lúc tôi có thể cầu-nguyện kinh Lạy Cha một cách đúng-đắn, bởi tôi chẳng còn cha nào ngoài người Cha trên trời".
Nhà thờ mà Thomas ở Celano đề-cập là nhà nguyện San Damiano cách Assisi một cây-số rưỡi. Phan-sinh đã bí-mật dùng tiền của cha để cho làm lại nhà nguyện, vì anh bảo rằng đã nghe được lệnh của Chúa "Phan-sinh, hãy đi và xây cho Ta một nguyện đường". San Damiano về sau là điểm đầu tiên của dòng nữ thánh Clara (Klarissen), còn gọi là dòng hai phan-sinh.
Chuông đổ khi anh đến
Lúc này Phan-sinh 28 tuổi. Người ta không còn bỡn-cợt về anh nữa, nhưng mọi người hết sức ngỡ-ngàng và kính-trọng mỗi khi gặp anh. Chuyện thời đó kể lại: "Mỗi khi anh vào một thành nào thì giáo-sĩ ở đó vui mừng giật chuông inh-ỏi. Đàn ông, đàn bà vui mừng đến gặp anh. Đám thiếu-niên con trai bẻ cành cây cầm đến với anh... Ai cũng muốn thấy, nghe và vâng lời anh, dù anh không phải là người đẹp trai, thông-minh, có học hay quyền-quí gì cả."
Đồng bạn Thomas Celano nói về hình-dạng của thánh Phan-sinh: "Franz có tài nói rất hay, khuôn mặt vui với nét nhân-hậu. Người tầm-thước, hơi nhỏ và gầy. Đầu tròn, mặt dài với vừng trán thẳng, thấp. Mắt đen và trong, tóc nâu, râu đen quanh mép mỏng và chiếc mũi thẳng. Tay Franz ngắn, nhưng bàn tay sang với những ngón thon đẹp. Chân rất bé. Giọng nói hơi dẻo ngọt, rõ-ràng và âm-vang."
"Chương-trình" của anh
Khi có thêm hai anh Bernhard ở Quintavalle và Petrus Cathanii theo mình, Phan-sinh bắt đầu nghĩ đến luật sống. Anh vào nhà nguyện thánh Ni-kô-lô để tìm-hiểu ý Chúa. Anh mở Thánh-Kinh và gặp đoạn: "Nếu con muốn trọn-hảo, hãy bán hết những gì con có và tặng cho người nghèo" (Mt 19, 21). Dở sang trang khác, gặp đoạn: "Ai muốn theo Ta, hãy bỏ mình. Vác thập-giá mình và theo Ta." (Mt 16, 24). Dở thêm lần nữa, thì gặp đoạn Chúa sai môn-đồ mà anh đã nghe trong thánh-lễ ngày 24 tháng 2: "Đừng mang gì theo trên đường..." (Lc 9, 3). Sau đó anh nói với hai bạn: "Đấy là đường và luật sống của chúng ta và của tất cả những ai muốn gia-nhập cộng-đoàn chúng ta."
Phong-trào khó nghèo của Phan-sinh lan rất nhanh khắp nửa Âu châu. Chính Phan lặn-lội rao-giảng khắp nước Ý, nam Pháp và Tây-ban-nha. Cũng như tín hữu kathar trước đây, anh muốn đưa người Ả-rập ở bắc Phi (Mauren) trở về và dùng bất bạo-động để chống lại họ. Vì bệnh nên anh đã không tới được Maroc để giảng. Năm 1219 anh tới gặp thủ-lãnh hồi Alkamil ở Damiette. Luật dòng thứ nhất, nay đã thất-lạc, được giáo-chủ In-nô-xen-xô III chấp-thuận, có lẽ không khác gì nội-dung các đoạn Sách Thánh trên đây. Luật thứ hai cũng chỉ là những câu Sách Thánh chắp-nối nhau. Luật này được công-hội dòng, lúc này cộng-đoàn đã có tới 3000 người, chấp-nhận năm 1223. Nhưng luật thứ ba, một số điểm chính do hồng-y bảo-trợ Hugo ở Ostia soạn, mới là nền-tảng thật-sự cho dòng Phan-sinh. Khi giáo-chủ Hô-nô-ri-ô III phê-chuẩn luật thứ ba này ngày 29.11.1223 thì Phan-sinh đã không còn lãnh-đạo cộng-đoàn nữa; anh đã lui về cuộc sống cuộc đời ẩn-dật.
(còn tiếp nhiều kỳ)