DIE GESCHICHTE DER KIRCHE IN 100 REPORTAGEN
Tác giả : Josef Holzer
Người dịch : Đinh Phan Cư
Phạm Hồng-Lam
Phạm Hồng Lam chuyển ngữ
TRÌNH THUẬT 41
PHAN-SINH KHÔNG MUốN DÒNG "CÓ LUậT "
Năm 1210, khi Phan-sinh đứng trước In-nô-xen-xô trình-bày về lí-tưởng khó nghèo của dòng, Giáo-chủ tỏ ra ngờ-vực. Và ngài đã có lí. Mười năm sau, từ cuộc hành-hương Đất Thánh về, Phan-sinh ngỡ-ngàng đứng trước một học-viện lộng-lẫy do các bạn xây ở Bologna. Anh yêu-cầu dọn đi tức-khắc. Nhưng vì hồng-y bảo-trợ nhất-quyết đòi giữ, cuối cùng Phan đã phải thuận, và chính anh cử thánh An-tôn ở Padua làm giáo-sư cho Học-viện của dòng.
Phan-sinh từ nhiệm lãnh-đạo
Lúc Phan-sinh còn sinh-thời, một số đông tu-sĩ đã yêu-cầu giảm bớt luật khó nghèo. Trong một buổi công-hội, hai phe giữ và giảm tranh-luận nhau không phân thắng bại, khiến Phan quyết-định xin từ chức và lui về ẩn thân nơi núi La Verna ở Firenze. Anh nói với anh em: "Từ nay anh em cứ coi tôi như đã chết."
Sau khi Phan lui, anh em cố-gắng "cải-tổ" lại dòng cho tốt hơn. Bản-thân Phan dứt khoát không muốn có một cộng-đoàn được tổ-chức chặt-chẽ. Anh đã khẳng-định với bạn dòng: "Tôi không muốn anh em chỉ cho tôi bất cứ thứ luật nào, chẳng của thánh Biển-đức hay thánh An-tịnh, ngoài cái lối sống mà Thầy Chí Ái đã chỉ cho tôi."
Ngày nay nhìn lại, rõ-ràng nếu không có sự đồng nỗ-lực của hồng-y Hugo trong việc tạo nền-tảng luật-lệ thì hẳn dòng đã không thể tồn-tại.
Cuộc "tranh-luận khó nghèo" của dòng thỉnh-thoảng bùng lên như sóng, đôi khi đi tới quá-khích. Một thí-dụ điển-hình là hồng-y Hugo, lúc này đã trở thành giáo-chủ Grê-gô-ri-ô IX, đã phải đuổi khỏi dòng và tuyệt-thông vị lãnh-đạo dòng là "tổng-bộ-trưởng" Elias ở Cortona, khi vị này không muốn nghe Toà-Thánh giải-thích về "sự khó nghèo phan-sinh". Sau khi không thể giải-quyết được những bất hoà, người ta chia "Dòng nhất" ra thành ba nhánh độc-lập, nhánh Phan-sinh, nhánh Anh-em hèn-mọn (Minoriten) và nhánh Kapuzin (1528).
Mất vì bệnh
Sống đơn-độc trên núi La Verna, ngày 14.09.1224 Phan được Chúa trao ấn năm dấu đanh ở tay, chân và cạnh sườn. Thêm vào đó, anh bị đau mắt, chứng bệnh mang từ Đất Thánh về khiến anh gần như mù. Gan, lá-lách và bao-tử cũng đau. Một bạn dòng thấy anh đau-đớn, muốn xin Chúa cất bớt cho anh thì bị mắng: "Anh ơi, nếu như tôi không biết lòng khiêm-cung của anh, thì tôi đã cắt đứt mọi liên-hệ cộng-đoàn với anh rồi, vì anh đã dám chê trách những điều Chúa gởi đến cho tôi."
Hai năm sau, khi biết mình không còn sống được bao lâu, Phan xin chuyển về Portiunkula gần Assisi. Ở đó, bên cạnh dăm ba tu-sĩ, anh nhận các bí-tích và mất ngày 03.10.1226, trong khi miệng đang ngâm-nga thánh-vịnh.
Một loại dòng mới
Dòng Phan-sinh, cũng như lạc-phái Albi và Valdès, đã biến thành một phong-trào quần chúng rất nhanh. Năm 1300, dòng này có khoảng 40.000 thành-viên. Vào thế-kỉ 14 dòng đã có mặt ở Ái-nhĩ-lan, Tô-cách-lan, các nước bắc Âu, cả bên Sy-ri và Đất Thánh. Dòng cũng đã là kẻ tiên-phong đi giảng đạo cho dân ngoại ở bắc Phi châu và Trung-hoa.
Cái mới của các "Dòng ăn-xin" (Phan-sinh, Đa-minh, Ẩn-tu An-tịnh) là không những các đệ-tử sống nghèo, mà cả dòng cũng chẳng có tư-hữu nào cả: không có rừng, ao cá, ruộng vườn, nông-dân làm thuê, mà chỉ cần một chỗ ở bên cạnh nhà thờ mà thôi. Họ không giống như các dòng khác mà tu-sĩ sống như những ông hoàng phong-kiến. Người ta không phải đến với họ. Nhưng trái lại họ đến với các nông-dân, trẻ-em, binh-sĩ. Họ vào các nhà tù, đến với kẻ lạc-giáo, ngoại đạo. "Như thế, một loại dòng mới xuất-hiện, đáp-ứng với những đổi thay xã-hội. Cùng với loại dòng đó, một chương mới trong lịch-sử mục-vụ mở đầu. Cho tới lúc này, người ta khinh-thường - có khi khiếp-sợ - những người làm mục-vụ; nhưng từ nay họ được thương mến." (Hertling).
Trích từ luật Dòng phan-sinh
"Đệ-tử Phan-sinh chúc-tụng giáo-chủ Hô-nô-ri-ô và những người kế vị chính-thức cũng như Giáo-hội Rô-ma bằng vâng-lời và kính-trọng...
Ai đã thề vâng-lời, nhận được một áo choàng và mũ lúp (Kapuze); nếu muốn, người đó có thể nhận thêm một áo nữa không có mũ. Chỉ đi giày khi thật cần-thiết. Tất cả anh em ăn-bận thật đơn-sơ. Những áo quần này, nhờ ơn Chúa, có thể được may ráp lại từ các miếng vải, bao bố hay các thứ khác. Tôi muốn nhắc thêm là không ai được khinh chê những người ăn-bận quần áo vải mỏng và có thêu màu và không được kết án họ, và cũng không được kết án những người ăn ngon và uống no say. Mỗi người tự xét-đoán và khinh chê chính mình...
Tôi khuyên, nhắc-nhở và cảnh-cáo anh em là khi tới với quần chúng không được cãi-vã, tranh-luận và kết án kẻ khác. Hãy nhỏ-nhẹ, hoà-hoãn, từ-tốn, khiêm-nhượng, chịu thiệt và ăn-nói lễ-độ phù-hợp với mọi người...
Anh em không được đi ngựa, trừ khi quá cấp-thiết và đau yếu, tôi dứt khoát ra lệnh cho anh em là không ai hoặc chính mình hay qua người trung-gian được nhận tiền bất cứ bằng cách nào...
Những anh em nào được Chúa trao cho ân-huệ làm việc, thì hãy làm trong trung-thành và cầu-nguyện. Về lương-bổng, chỉ nhận những gì cần-thiết cho nhu-cầu cuộc sống mình mà thôi, tuyệt-đối không nhận tiền...
Anh em không được tư-hữu gì cả. Không nhà, không đất, không gì hết. Ra đi khắp thế-giới như những kẻ hành-hương lạ, như những người tôi-tớ Chúa nghèo-hèn và an-tâm xin bố-thí độ nhật...
Anh em không được giảng trong giáo-phận nào giám-mục không cho phép. Ai chưa được thử và được công-nhận có khả-năng thì không giảng cho dân. Tôi nhắc những anh em này là hãy dùng ngôn-từ từ-tốn và đứng-đắn mà giảng. Hãy loan-báo cho dân về những sa-đoạ, những tính tốt, về sự đau-khổ (đời-đời) và về sự quang-vinh. Hãy giảng ngắn, vì thực ra lời Chúa trên thế-gian này cũng ngắn...
Ai không có kiến-thức khoa-học thì đừng cố mà biết. Vì làm như thế thì đâm lòng đua-đòi muốn thấu hiểu tinh-thần của Chúa và ơn thánh của Ngài...
Tôi ra lệnh nhặt cho anh em là không ai được có những trao-đổi và giao-thiệp thiếu rõ-ràng với phụ-nữ và không được bước vào các nhà dòng nữ...
Vì đức vâng-lời, tôi lệnh cho các bộ-trưởng hãy xin giáo-chủ một hồng-y của giáo-triều. Vị này sẽ là người hướng-dẫn, bảo-vệ và giúp cải-tiến cộng-đoàn. Như vậy anh em luôn hạ mình tuân-phục Giáo-hội thánh của mình...
Ra tại Lateran ngày 29.11
năm thứ tám triều-đại Giáo-chủ của chúng ta" (1223)
Clara trốn về Portioncula
Dòng nữ do Clara lập được gọi là Dòng hai của thánh Phan-sinh. Clara đất Assisi là con gái của hiệp-sĩ Favorone. Khi còn nhỏ, cô đã phải chứng-kiến cảnh những người dân nổi loạn làm khổ gia-đình quí-tộc cô. Không còn sống nổi ở Assisi, bố mẹ đem gia-đình tới Perugia tị-nạn. Như trên đã nói, Phan-sinh đứng về phe nổi loạn chống lại giới quí-tộc.
Năm 1210 Clara lần đầu tiên được nghe vị Thánh giảng về sự khó nghèo tuyệt-đối tại nhà thờ chính-toà Assisi. Quá xúc-động nên hai năm sau, cô gái 18 tuổi âm-thầm bỏ nhà đi theo Phan-sinh. Cô gặp Thánh-nhân ở Portiunkula, nhưng không thể lưu lại đó. Phan-sinh phải bỏ cô trước cơn giận của bố mẹ Clara và phải lẩn trốn nay đây mai đó. Sau nhiều năm săn-bắt đứa con gái "cứng đầu" không thành, bà mẹ xin vào dòng. Trước đó, hai con gái khác của bà là Agnes và Beatrice cũng đã nhập dòng nữ phan-sinh.
Dòng của nữ thánh Clara cũng cần giáo-quyền chuẩn-nhận. Lúc đầu, giáo-chủ In-nô-xen-xô III chỉ ban cho dòng "đặc-ân" là không ai có quyền bắt dòng phải nhận đất-đai. Chỉ hai ngày trước khi Clara mất, In-nô-xen-xô IV chuẩn-nhận luật dòng, ngày 09.08. 1253. Clara nhận tài-liệu quí đó hôm trước thì sang hôm sau từ-giã cuộc đời. Giáo-chủ In-nô-xen-xô IV tới thăm nữ Thánh hai lần bên giường bệnh và ngày hạ huyệt ngài cũng có mặt. Một cử-chỉ hoạ-hiếm trong lịch-sử giáo-triều.
Dòng ba
Dòng ba phan-sinh là một biến-cố chính-trị xã-hội có ý-nghĩa lớn, bởi thời đó chưa có luật xã-hội cũng như chưa có một cơ-chế thiện-nguyện nào ở tầm quốc-gia. Dòng gồm những giáo-dân hoạt-động ngoài các bức tường tu-viện, tự khép mình vào cuộc sống nhiệm-nhặt, cầu-nguyện và công-tác bác-ái cho người nghèo và tật-bệnh. Trong quá-trình lịch-sử, dòng đón-nhận sự gia-nhập của nhiều khuôn mặt lớn như Elisabeth đất Thueringen, thi-sĩ nổi danh người Ý Dante Alighieri, hoạ-sĩ Giotto và vua Pháp thánh Louis.
(còn tiếp nhiều kỳ)