DIE GESCHICHTE DER KIRCHE IN 100 REPORTAGEN
Tác giả : Josef Holzer
Người dịch : Đinh Phan Cư 
                    Phạm Hồng-Lam

Phạm Hồng Lam chuyển ngữ  

TRÌNH THUẬT 46
MỘT THUA CUỘC CẦN-THIẾT

Đã hai năm Giáo-hội không có giáo-chủ. Năm 1294, nhà ẩn-tu đạo-đức Peter ở Murrone được bầu lên ghế giáo-chủ, hiệu là Xê-le-sti-nô V, đóng dinh ở Napoli. Nhưng 5 tháng sau, ngài từ chức, vì nhận ra rằng chỉ có lòng đạo không thì chưa đủ để điều-hành một Giáo-hội trần-thế. Và thời của ngài cũng là lúc tình-cảm quốc-gia dân-tộc trổi dậy, không nước nào còn muốn qui-phục giáo-chủ nữa. Người ta bảo Xê-le-sti-nô đạo-đức như "thiên-thần", nhưng hoàn-toàn không có khả-năng làm giáo-chủ. Không hơn không kém, ngài chỉ là một quả banh của các thế-lực.

CẢ BÔ-NI-FA-XI-Ô VIII CŨNG THẤT-BẠI
Bô-ni-fa-xi-ô kế vị Xê-le-sti-nô. Cho tới lúc này người ta coi trọng việc nhất-trí trong việc bầu giáo-chủ. Nhưng Bô-ni-fa-xi-ô chỉ thắng với đa-số hai phần ba. Ngay từ đầu, ông là một người thiếu thân-thiện. Cái tài lớn nhất của ông là tạo kẻ thù. Khinh người, hợm-hĩnh, bất-nhân, thoải-mái cười chọc ngay cả trên những yếu-đuối thể-lí của người khác. Nhưng thân-nhân mình thì lại được ngài tuôn đầy tiền bạc. Sau khi được bầu mấy ngày, có tin đồn ngài chết. Thế là cả thiên-hạ hân-hoan vui mừng. Vậy sao lại được bầu ?

Sỡ dĩ bầu là chỉ vì lúc đó người ta đang cần một nhân-vật dám chơi lại vua Philippe IV, đang trị-vì Pháp từ 9 năm nay. Và Bô-ni-fa-xi-ô xem ra được nhất, vì là người cứng-rắn, quyết-tâm, say quyền, dứt khoát hành-động và có nhiều kiến-thức về luật, một kiến-thức lúc đó khá cần. Ngài thường hành-động không suy-nghĩ. Đặc-biệt vì ngài đã không nhận ra chính-trị là một "nghệ-thuật của cái khả-thi" và thế-giới từ In-nô-xen-xô III trở đi đã không còn như xưa, nên rút cuộc ngài cũng đã thất bại như Xê-le-sti-nô, dù đi một con đường khác.

Một trong những quyết-định đầu tiên của ngài là cho nhốt cựu giáo-chủ Xê-le-sti-nô V vào luỹ gần Agnani, để tránh đe-doạ phân-li. Chuyện sợ này không phải là vô cớ, vì Xê-le-sti-nô dù từ chức nhưng vẫn còn nhiều tay chân, kể cả trong các hồng-y giáo-triều. Bô-ni-fa-xi-ô cho hay muốn để Xê-le-sti-nô trong luỹ để cụ già được yên-tịnh, nhưng Xê-le-sti-nô hiểu thâm ý nên  tỏ ra rất đau-khổ. Và ngài mất ngày 19.05.1296 khi vẫn còn bị hãm trong luỹ.

Quốc-gia mạnh nhất Âu châu lúc đó là Pháp. Vua Philippe IV - cháu của vua thánh Louis - cũng đang muốn thống-trị thiên-hạ như Bô-ni-fa-xi-ô. Trong một thông-tư nhà-nước Pháp lúc đó có ghi, giáo-chủ "sẽ là một thượng-phụ ăn lương của người thống-trị thế-giới tương-lai là Philippe". Philippe dứt khoát sẽ không để cho Bô-ni-fa-xi-ô ngồi trên đầu mình.

THỬ LỬA ĐẦU TIÊN

Cuộc chiến giữa Anh và Pháp là dịp đầu tiên để hai mãnh-hổ thử tài. Cả hai nước lúc đó đều cho lệnh đánh thuế chiến-tranh trên giáo-sĩ và tài-sản Giáo-hội. Dĩ nhiên, giáo-chủ không đồng ý. Ngài yêu-cầu rút lại quyết-định, nếu không sẽ ra vạ tuyệt-thông. Pháp phản-ứng bằng lệnh cấm xuất vàng, bạc, tiền và vật quí sang Rô-ma. Không có tiền vào, Rô-ma sẽ gặp khó-khăn tài-chánh. Đối lại, không đánh thuế Giáo-hội, Pháp sẽ không có khả-năng nuôi chiến-tranh. Như vậy xét cho cùng, không phải vua và dân Pháp quyết-định tiếp-tục cuộc chiến, nhưng chính là giáo-chủ. Nhưng Philippe cho như thế là "ngoại-quốc can-thiệp vào nội-bộ quốc-gia" nên cực lực phản-đối.

Khi Philippe chính-thức ra lệnh đóng cửa xuất-cảng, giáo-chủ xuống nước. Philippe vì vậy cũng tỏ ra sẵn-sàng nhượng-bộ. Nhưng tất cả chỉ là một cuộc ngưng chiến, chứ hoà-bình thật-sự đã không xẩy ra.

NĂM THÁNH LÔI-KÉO SỰ CHÚ-Ý
Năm Thánh đầu tiên vào năm 1300. Biến-cố làm tăng uy-tín giáo-chủ, vì người ta hi-vọng trong năm sẽ có tới 2 triệu khách hành-hương về Rô-ma. Mỗi ngày có khi có tới 200.000 khách đổ về. Bô-ni-fa-xi-ô VIII qui thành-công to lớn đó về mình. Nhưng thật ra khách hành-hương về là vì "ơn đại-xá" và vì tin rằng hành-hương dịp mở đầu thế-kỉ sẽ đem lại nhiều "may-mắn" cho cả năm. Vì thế nên các bậc vua chúa chẳng ai đến. Chỉ toàn là dân thường. Xem tiền cúng thì rõ, chỉ có rặt tiền lẻ bằng đồng.

GIÁO-CHỦ ĐƯA VUA RA TOÀ
Dựa vào thành-công Năm Thánh, Bô-ni-fa-xi-ô liều thử lửa một lần nữa. Nhân việc Philippe cho lệnh bắt giữ sứ-thần Rô-ma, Giáo-chủ yêu-cầu vua này ra điều-trần trước một cuộc họp hội-đồng tại Rô-ma. Hẳn nhiên Philippe chẳng đoái-hoài gì đến yêu-cầu. Trái lại, ông cho tạo một tài-liệu giáo-chủ "giả", trong đó Giáo-chủ đòi buộc Vua phải phục-tùng ngài cả đạo lẫn đời, nhằm kích-động tinh-thần quốc-gia dân Pháp. Philippe cấm hàng giáo-phẩm Pháp không được sang Rô-ma họp. Ông cho bịt các đường bộ và hải-cảng đi Rô-ma. Dù vậy, cũng có 4 tổng-giám-mục, 35 giám-mục và 6 viện-phụ thoát đi được. Philippe ra lệnh tịch-thu tài-sản những vị đó.

ĐÃ QUA RỒI THỜI TRUNG-CỔ
Hội-đồng ở Rô-ma đã ra một tài-liệu tai-tiếng "Unam sanctam", một trong những sắc-chỉ (Bulle) lạ-lùng nhất. Nội-dung tài-liệu không mới. Nhưng việc giáo-chủ đòi-hỏi dứt khoát nắm luôn cả thế-quyền hoàn-vũ lần đầu tiên đã tạo chống-đối lớn. Lẽ ra Bô-ni-fa-xi-ô phải hiểu rằng các quốc-gia dân-tộc nay không cần và không muốn sự "giám-hộ" của Giáo-hội nữa. Nếu như ngài đã hiểu mà kịp thời trao trả trách-nhiệm chính-trị lại cho các vua chúa thì hay biết mấy.

Thuyết "hai gươm" trong sắc-chỉ đã chẳng hợp thời. Thuyết này bảo rằng Thiên Chúa ban cho Giáo-hội hai thanh gươm: gươm đạo, do giáo-chủ nắm và gươm đời, do giáo-chủ trao lại cho thế-quyền và thế-quyền chỉ được hành-xử gươm này theo ý của giáo-chủ mà thôi. Điều này có nghĩa là thế-quyền phải phục-tùng thần-quyền, và sự phục-tùng này là cần-thiết để được rỗi.

Bernard ở Clairveaux là người đầu tiên đề-cập tới tư-tưởng trên và giáo-chủ In-nô-xen-xô đã là người có thể áp-dụng tư-tưởng đó. Sắc-chỉ không phải là tín-điều phải tin, nhưng chỉ có các hoàng-đế, chứ không phải vua, mới là người có quyền kháng lại nó. Dù vậy, vua Phlippe đã dám chống lại.

Giáo-chủ Lê-ô XIII trong thư "Immortale Dei" năm 1885 đã chính-thức chối-từ quyền làm chủ thế-quyền của thời trung-cổ này.

PHILIPPE SĂN BẮT GIÁO-CHỦ
Philippe phản-ứng kịch-liệt chống lại "Unam sanctam". Ông tính triệu-tập một công-đồng để truất Bô-ni-fa-xi-ô về tội ma-thuật và tội sống như một con "quỉ ". Thêm nữa, theo Philippe, Bô-ni-fa-xi-ô còn mang các tội khác như mưu-toan giết Xê-le-sti-nô V, coi loạn-luân không phải là tội và chính giáo-chủ là người lạc đạo vì không công-nhận sự bất-tử của linh-hồn. Hẳn nhiên Bô-ni-fa-xi-ô VIII có nhiều yếu-đuối, nhưng không đến nỗi như Philippe đổ tội nhằm truất chức ngài.

Philippe IV đòi mở công-đồng để chống lại giáo-chủ. Như vậy, ông chủ-trương quyền công-đồng cao hơn giáo-chủ. Tiền-đề sai-trái này về sau còn gây cho Giáo-hội nhiều khó-khăn.
26 giám-mục và nhiều viện-phụ người Pháp đáp-ứng lời kêu-gọi mở công-đồng của Philippe. Cả Âu châu có tới 700 thư đồng ý gởi về. Nhưng công-đồng đã không xẩy ra.
Trong lúc đó, tại nơi sinh-quán Anagni, Bô-ni-fa-xi-ô cho soạn thư tuyệt-thông Philippe. Thư dự-định sẽ công-bố ngày 08.09.1303. Nhưng một ngày trước đó, nhờ sự nội-ứng của dân thành, Anagni đã bị chiếm đóng bởi thủ-tướng Pháp là Nogaret và thủ-lãnh Sciarra Colonna, một dòng họ mà Bô-ni-fa-xi-ô ghét cay ghét đắng. Hai người tấn công vào tư-dinh giáo-chủ. Khi Colonna cầm gươm lao tới thì Bô-ni-fa-xi-ô trong y-phục giáo-chủ, tay phải cầm thập-giá, đứng thẳng trước mặt ông mà nói: "Đây là cổ ta, đây là đầu ta!" Nhưng Nogaret đã kịp thời can-thiệp và cho giam Giáo-chủ vào một căn phòng. Nogaret muốn mang Giáo-chủ về Pháp để xử . Nhưng dự-tính này đã không thực-hiện được, vì chỉ hai ngày sau, dân Anagni hối-hận, đã giải-thoát và mang Bô-ni-fa-xi-ô về Rô-ma. Ngày 12 tháng 10 năm đó người ta thấy Bô-ni-fa-xi-ô nằm chết trong phòng riêng ở Rô-ma.

Ưu-quyền chính-trị của giáo-chủ trên thế-quyền ở Âu châu – một địa-vị lẽ ra các giáo-chủ không bao giờ có quyền có - chấm dứt cùng với cái chết của Bô-ni-fa-xi-ô. Việc thua cuộc của Bô-ni-fa-xi-ô là điều cần-thiết cho Giáo-hội, vì nó giúp Giáo-hội trở lại con đường đúng của mình.