DIE GESCHICHTE DER KIRCHE IN 100 REPORTAGEN
Tác giả : Josef Holzer
Người dịch : Đinh Phan Cư 
                    Phạm Hồng-Lam

Phạm Hồng Lam chuyển ngữ  

TRÌNH THUẬT 47
KẸT TRONG LƯỚI NHỆN

Kế nhiệm Bô-ni-fa-xi-ô là Biển-đức XI. Sau khi Biển-đức XI mất, xẩy ra một trong những cuộc bầu-cử giáo-chủ khó-khăn nhất trong lịch-sử Giáo-hội. Sau 8 tháng ở ghế giáo-chủ, Biển-đức XI mất ở Perunia, một thành-phố miền trung nước Ý. Và theo thông lệ thời đó, người kế vị sẽ được bầu ở nơi vị tiền-nhiệm mất. Cuộc mật-nghị (các hồng-y họp để bầu giáo-chủ) ngày 17.07.1304 mang tầm quan-trọng lớn, vì nó mở màn cho bi-kịch "lưu-đày Avignon".

HAI PHE NGANG NGỬA
19 hồng-y tham-gia cuộc bầu ở Perugia. Sau 11 tháng nhóm bàn, 4 trong số đó phải rời họp vì bệnh, chỉ còn lại 15.
Ngay từ buổi họp đầu, các hồng-y chia thành hai phe ngang-ngửa nhau. Nhóm chung quanh hồng-y Matteo Orsini đòi phải phạt nặng các tay thủ-lãnh chiếm Anagni và cả vua Philippe IV, bởi vì ông này mà Bô-ni-fa-xi-ô VIII bị giam-giữ. Hồng-y Napoleon Orsini, cháu của Mateo Orsini, lãnh-đạo nhóm kia, trái lại là một người của Philippe.
Vì hai bên không lựa được ai nên dịp Giáng-sinh năm 1304 họ đồng ý sẽ chọn một người bên ngoài đoàn hồng-y. Thế là Napoleon Orsini thắng, bởi giám-mục giáo-phận Bordeaux, người do ông đề-nghị, đã đạt được đa-số phiếu 2/3. Giáo-chủ mới lấy hiệu là Clê-men-tô V.

LỄ ĐĂNG-QUANG Ở LYON
Khi hay tin lễ đăng-quang không cử-hành ở Rô-ma, mà là ở Lyon, ngay cả những người theo Clê-men-tô cũng ngạc-nhiên. Vua Pháp quá mừng về kết-quả bầu-cử nên đích thân tới dự lễ. Khi đoàn rước đang tiến vào nhà thờ, một bức tường sập làm chết nhiều người, làm Giáo-chủ té ngựa khiến viên kim-cương quí nhất trên mũ giáo-chủ (Tiara) văng mất. Nhiều người cho đó là điềm gỡ cho tân Giáo-chủ.
Clê-men-tô V lúc đầu không tính ở lại Pháp, nên vẫn cho giữ kho-tàng giáo-chủ ở Assisi và giáo-triều vẫn ở Rô-ma. Nhưng vua Pháp đã tìm mọi cách ép ngài – một người bản-tính rất sợ-sệt – ở lại để tiếp-tục ảnh-hưởng.
Vua Philippe, trước đó, đã được giáo-chủ Biển-đức XI giải vạ tuyệt-thông. Biển-đức XI nguyên là vị hồng-y đã có mặt bên cạnh giáo-chủ Bô-ni-fa-xi-ô khi ngài bị Nogaret bắt và bị Sciarra Colonna đấm nắm tay sắt vào mặt. Nhưng vạ của Nogaret thì vẫn chưa được giải. Philippe giờ yêu-cầu Clê-men-tô giải vạ cho Nogaret và lên án Bô-ni-fa-xi-ô. Giáo-chủ thi-hành những điều vua muốn, trừ việc kết án vị tiền-nhiệm.

LẬP LẠI TÌNH-TRẠNG CŨ
Hồng-y Napoleon Orsini, người đề-cử giáo-chủ mới, đã được vua Philippe tưởng-thưởng bội-hậu. Philippe đã không thất-vọng về giáo-chủ mới. Vị này ngoan-ngoãn thi-hành những gì Philippe muốn. Ngài lập lại tình-trạng trước khi có sắc-thư "Unam sanctam", xác-nhận việc giải vạ tuyệt-thông cho Vua, cho phép Vua đánh thuế Giáo-hội pháp trong vòng 5 năm, rút lại tất cả những gì các vị tiền-nhiệm đã ra từ 1300, xác-nhận hành-động của Vua đối với giáo-chủ Bô-ni-fa-xi-ô trước đây chỉ là một sự "đố-kị đáng khen" chứ không phải lỗi lầm đáng luận-phạt, giải vạ cho Nogaret và phong cho 9 người Pháp làm hồng-y, trong số đó 4 vị là cháu của ngài và vị linh-hướng của Philippe. Cho tới lúc đó, người Ý luôn nắm đa-số trong đoàn hồng-y, từ nay đa-số chuyển qua tay người Pháp.
Việc cuối cùng, luận tội Bô-ni-fa-xi-ô, Clê-men-tô cho triệu-tập công-đồng để cứu-xét. Ngài làm như thế để tránh trách-nhiệm cho mình, trong trường-hợp Bô-ni-fa-xi-ô thật-sự bị kết án.

CÔNG-ĐỒNG VIENNE
Ngày 16.10.1311 khai-mạc công-đồng tại Vienne. Clê-men-tô trong y-phục giáo-chủ cùng các nghị-phụ tiến vào nhà thờ chính-toà. Giáo-chủ ngồi vào ghế trên cung thánh, các nghị-phụ trong phẩm-phục và mũ giám-mục, ngồi thành ba hàng mỗi bên ở gian giữa. Có 114 giám-mục và viện-phụ hiện-diện. Chỉ những ai có sự đồng ý của Philippe mới được mời. Khi tất cả vào chỗ, Giáo-chủ ban phép lành. Các nghị-phụ phủ-phục xuống nền nhà rồi đứng dậy. Giáo-chủ đọc kinh Chúa Thánh Thần: "Lạy Chúa, chúng con họp nơi đây vì danh Chúa. Hãy tới với chúng con, hãy ở lại với chúng con...". Sau đó, nghị-phụ lại quỳ xuống đọc kinh cầu các Thánh. Hồng-y Napoleon Orsini hát đoạn Phúc-âm nói về việc Chúa sai 70 môn-đồ ra đi (Luca 10, 1-16). Sau bài hát "Xin Chúa Thánh Thần hãy đến" (Veni Creator), Giáo-chủ đọc diễn-văn khai-mạc, trong đó ngài đề-cập tới các nghị-trình quan-trọng nhất của công-đồng là vụ dòng Hiệp-sĩ Đền-thờ, việc tái chiếm Đất Thánh, việc cải-tổ phong-tục Giáo-hội và tự-do của Giáo-hội. Chuyện phán-xét Bô-ni-fa-xi-ô cũng được đề-cập. Bô-ni-fa-xi-ô đã được công-đồng tuyên-bố vô tội trong mọi khoản cáo-trạng và được công-nhận là một giáo-chủ chính-thống hợp pháp. Vì thế, xác ngài đã không bị bới lên để đốt, như Philippe yêu-cầu. Philippe hài-lòng với quyết-định của công-đồng, vì thực ra, với ông chuyện giáo-chủ không quan-trọng bằng chuyện tiền bạc.

DẸP DÒNG HIỆP-SĨ ĐỀN-THỜ
Philippe biết rõ số tài-sản to lớn của dòng này ở nước Pháp. Và vì tài-sản này mang tính-cách thiện-nguyện và trực thuộc quyền sử-dụng của giáo-chủ, nên ông tính nhờ tay Clê-men-tô để chiếm-hữu. Ngày 13.10.1307, khi Philippe cho lệnh tống giam hai ngàn tu-sĩ và tịch-thu tài-sản của dòng và doạ đem vụ Bô-ni-fa-xi-ô ra xử lại, Clê-men-tô liền ra lệnh đóng cửa dòng ngày 22.03.1312, với lí-do "không còn phục-vụ các mục-tiêu nguyên-thuỷ nữa". Hai ngày trước đó, đích thân Philippe tới Vienne để "xem cho ra lẽ". Dòng bị giải-tán, dù công-đồng sau khi điều-tra cẩn-thận đã nhận thấy tội loạn-luân và "âm-mưu quốc-tế của Sa-tăng" chỉ là chuyện vu oan giá hoạ.

MỘT GIÁO-CHỦ TỪ TỈNH LẺ
Clê-men-tô V thuộc dòng quí-tộc pháp. Sau khi làm giáo-chủ, ngài vẫn là giám-mục của giáo-phận.  Các giáo-chủ thế-kỉ 13 không hẳn lúc nào cũng ngụ tại Rô-ma, nhưng ít ra các ngài đều ở trong địa-hạt Quốc-Gia Giáo-hội, nghĩa là đóng dinh tại Anagni, Perugia, Viterbo hay Orvieto. Clê-men-tô trái lại, sau khi lên ngai, đã ngụ lại nơi sinh-quán của mình là Poitiers 16 tháng, làm như đã chẳng có gì đổi-thay trong cuộc sống mình. Rồi bốn năm liền, ngài đi lại khắp miền nam nước Pháp để tìm một địa-điểm hợp cho sức khoẻ. Năm 1309, ngài đến định-cư tại Avignon, vì địa-điểm này gần Vienne, nơi họp công-đồng. Song cũng chẳng sống trong Avignon, mà ngụ ở một vùng nào đó bên sông Rhone. Rất hiếm khi tiếp khách. Chỉ có bốn người cháu được thăng hồng-y có quyền lai-vãng bên ngài. Chung quanh ngài chỉ toàn là thân-nhân trong gia-đình; tất cả ra sức lợi-dụng ông bác của mình. Tắt lại, Clê-men-tô là người bệnh-hoạn, hay lo, tâm-lí chao-đảo. Vậy làm sao mà có thể đương-đầu với Philippe ?
Ở đây phải nói tới một điểm có tầm quan-trọng quyết-định cho thời đó và về sau: Nhờ khoa-học phát-triển nên các luật-gia chiếm giữ những vai-trò chủ-chốt trong điện vua Philippe. Bản-chất Philippe không phải là người chống Giáo-hội, nhưng các nhà luật đã cung-cấp luận-chứng cho ông đánh Giáo-hội. Chẳng bao lâu sau, hội-đồng tư-pháp hoàng-gia cũng đã lên tiếng khẳng-định, chính vua mới là kẻ nắm quyền cả đạo lẫn đời chứ không phải giáo-chủ. Họ cũng lí-luận rằng các giáo-chủ về sau này không còn được trao quyền của thánh Phê-rô nữa.
Clê-men-tô V mất ngày 20.04.1314 ở Carpentras gần Avignon. Ngài để lại một Rô-ma đổ nát và một Giáo-hội hoàn-toàn nằm trong tay người Pháp. Cùng năm đó Philippe IV mất.

NAPOLEON ORSINI HẲN PHẢI BIẾT
Không lâu trước khi Clê-men-tô mất, hồng-y Napoleon Orsini, thuộc dòng quí-tộc quyền-thế Orsini ở Rô-ma, viết cho vua Philippe một lá thư, trong đó cho hay Clê-men-tô là một trong những giáo-chủ tồi nhất, bởi vì ngài đã làm đổ-vỡ Rô-ma và Quốc-Gia Giáo-hội. Napoleon Orsini, như vậy, là người vô tội ư? Có lẽ ông phải mang trách-nhiệm lớn hơn, vì đã đề-cử Clê-men-tô như là nhân-vật duy nhất thích-hợp cho ghế giáo-chủ. Ông đã khẳng-định với các hồng-y mật-viện rằng, Clê-men-tô là đệ-tử trung-thành của Bô-ni-fa-xi-ô VIII, bởi vì chính Bô-ni-fa-xi-ô đã khoác cho ngài mũ hồng-y, và rằng ngài không phải là người của Pháp thật-sự, vì thành-phố giáo-phận Bordeaux của ngài năm 1303 đã bị người Anh chiếm. Napoleon Orsini phải nhận trách-nhiệm trước lịch-sử, vì ông đã đưa một người không xứng lên ghế giáo-chủ. Chuyện đó hẳn ông phải biết.

(còn tiếp nhiều kỳ)