BIẾT VÀ LÀM

Giữa biết và làm, Chúa Giêsu đã chọn “làm”. Mẩu đối thoại giữa Chúa và người luật sĩ đã cho biết sự khác biệt giữa biết và hành động rất khác nhau. Cũng như con đường từ khối óc đến quả tim xa bao nhiêu, thì con đường từ khói óc đến bàn tay cũng xa bấy nhiêu. Vì trong thực tế, nhiều người biết mà vẫn không yêu, không mến. Và cũng có rất nhiều người biết mà không bao giờ thực hành cái mình biết.

Theo tâm lý bình thường, một người nghiện, thí dụ nghiện rượu, nghiện xì ke, ma túy, nghiện cờ bạc, nghiện sắc dục bao giờ cũng chối căn bệnh nghiền của mình. Những người này khi tỉnh táo họ nói rất hay và bàn luận rất chính xác về lý do, và hậu của của việc uống rượu, hút xách, và những hành động tình dục. Họ cũng biết cách thức phải áp dụng như thế nào để chừa, để bỏ những tập quán xấu, những hành vi xấu xa và nguy hiểm ấy, nhưng họ không làm, không chừa, với lý do duy nhất: tôi không phải là những người như thế. Đó là cái khó và cái nghịch lý của trí óc và bàn tay. Của lý thuyết và thực hành. Của biết và làm.

Đối tượng của cái biết

Người luật sỹ trẻ mà thánh ký Luca đã ghi nhận hôm nay cũng vướng vào cái nghịch lý qua câu hỏi mà ông đã hỏi Chúa Giêsu. Ông muốn biết làm cách nào ông có thể chiếm hữu được sự sống đời đời: “Thưa thầy, tôi phải làm gì để chiếm hữu được sự sống đời đời” (Luca 10:25).

Chúa Giêsu không trả lời câu hỏi của người luật sỹ này, vì biết ông ấy hỏi là để chứng tỏ mình thông thái, chứ không có ý muốn tìm một phương pháp để thực hành sự hiểu biết của ông. Chính ông cũng đã biết câu trả lời như thế nào rồi. Trong trường hợp này, đối tượng sự hiểu biết của ông là thỏa mãn nhu cầu của lý trí. Hãy nghe Chúa Giêsu khen sự hiểu biết ấy của ông sau khi ông đã trả lời ngài những lý do để chiếm hữu được nước trời: "Ông đã trả lời đúng lắm” (Luca 10:28).

Nhưng Chúa Giêsu muốn dẫn ông đén một đối tượng khác. Đối tượng của cái biết thực hành, và vì thế ngài đã nhắc nhở ông cũng bằng một câu hỏi liên quan đến cái biết của ông: “Trong luật đã viết gì? Ông đã đọc thấy gì?” (Luca 10:26). Và quả đúng như Chúa Giêsu đã thấu hiểu, người luật sỹ này cứ thế mà trả bài một cách hết sức “thông thái”. Phần ngài, ngài bảo ông ta: “Ông đã trả lời đúng lắm. Hãy làm như vậy và ông sẽ được sống đời đời” (Luca 10:28). Ở đây, theo Chúa Giêsu thì cái biết thực hành mới là điều quan trọng. Người ta không vào Thiên Đàng bằng những mớ lý thuyết trìu tượng, bằng những bộ óc thông thái kinh điển, nhưng bằng những việc làm đơn sơ, chân thành nhưng bền bỉ.

Đối tượng của hành động

Con đường từ óc đến bàn tay đi qua trái tim. Con đường này xa và dài hơn con đường từ óc đến trái tim và nó rất đúng với trường hợp của người luật sỹ trong trích đoạn Tin Mừng mà Thánh Luca kể lại; dĩ nhiên, cũng rất đúng cho hầu hết về thái độ sống của chúng ta. Theo Thánh Luca, sau khi được Chúa Giêsu khen là trả lời đúng, biết đúng, ông đã không muốn dừng lại ở cái biết ấy bằng hành động, bởi vì cái biết của ông lúc đó chưa chinh phục nổi con tim của ông, và nó cũng chưa đến được với đôi tay của ông. Tóm lại, ông chỉ biết vì thích biết, muốn biết, và vì thế, ông tiếp tục hỏi Chúa Giêsu: “Vậy ai là anh em tôi” (Luca 10:29). Cũng như câu hỏi truớc, ông đã biết câu trả lời là như thế nào rồi.

Phần Chúa Giêsu, để trả lời ông, Chúa Giêsu đã không lý thuyết dài dòng, nhưng ngài đã dùng một hình ảnh thực tế, một thực tế xẩy ra thường ngày trong cuộc sống qua thí dụ về một nạn nhân trong một vụ cướp. Câu truyện được diễn tiến bằng những hình ảnh rất trung thực và sống động gồm việc bị cướp giật, bị đánh trọng thương, bỏ lây lất nửa sống nửa chết. Một vài người đi qua thấy nhưng làm ngơ, và sau cùng cũng có kẻ động lòng trắc ẩn cứu giúp.

Qua câu truyện ấy, Chúa Giêsu đã cho thấy tất cả những người liên hệ đến vụ cướp ấy đều biết mình phải làm gì để giúp đỡ nạn nhân. Họ cũng biết nạn nhân đang ở trong tình trạng nào. Nhưng cuối cùng chỉ có một người mà cái biết đã đi qua con tim để đến được đôi bàn tay, đó là người Samaritanô: “Một người Samaritanô đang đi ngang thấy vậy động lòng thương. Người này đến gần, lấy dầu và rượu băng bó vết thương. Rồi ông ta đưa nạn nhân lên lừa đem về quán trọ, và ở đó ông ta săn sóc cho nạn nhân. Hôm sau, ông lấy ra hai quan tiền trao cho chủ quán mà bảo rằng: “Ông hãy săn sóc người ấy và ngoài ra còn tốn phí hơn bao nhiêu, khi trở về, tôi sẽ trả lại ông” (Luca 10:33-35).

“Hãy đi và làm như thế” (Luca 10:37)

Nhưng làm như thế là làm sao? Trở lại con đường từ óc xuống trái tim. Và từ trái tim đến đôi bàn tay. Thật ra, mọi việc chúng ta làm cũng đều nhận sự chỉ huy và chi phối của khối óc. Khối óc nhận xét, khối óc phân tích, và khối óc ra lệnh cho đôi tay hành động. Nhưng đó là phản ảnh trực tiếp của khối óc với các phần thân thể theo cái nhìn thuần túy sinh vật học. Trong lãnh vực tâm lý và nhất là tâm linh, đôi khi khối óc biết, ra lệnh mà đôi tay vẫn không nghe và không làm. Trong những trường hợp ấy hoặc bởi vì trái tim chưa cảm nhận, và chưa bị rung động từ cái biết của mình, nên đã không chinh phục được đôi tay để thực hiện điều mình biết. Cũng giống như người nghiện rượu và nghiện cờ bạc, tuy biết uống rượu là xấu, là hại cho sức khoẻ nhưng vẫn không chừa. Hoặc như người cờ bạc, biết hành động ấy là không tốt nhưng cũng vẫn không chừa. Biết và làm khác nhau là như thế.

Mỗi ngày có biết bao thai nhi bị giết chết trong bụng mẹ. Có bao nhiêu trẻ em bị đem bán vào những ổ mãi dâm, hoặc bao nhiêu thiếu nữ bị lừa gạt làm nô lệ tình dục cho bọn người vô đạo dưới nhiều hình thức như kết hôn người nước ngoài, hôn nhân với Viêt kiều. Có hàng triệu, triệu nạn nhân, những người vô tội đang bị đối xử bất công, tàn tệ, bị bóc lột cả tinh thần lẫn vật chất dưới sự hà khắc, độc tài, tàn bạo, và ngu dốt của chế độ độc tài đảng trị. Và bao thanh thiếu niên vô tội bị cuốn hút vào cuộc sống sa đọa, nghiện hút. Đây là những cái mà rất nhiều người đã biết, nhưng rốt cuộc cũng chỉ là những cái biết để mà biết, những cái biết không bao giờ được chứng minh qua những việc làm dù bằng những cố gắng rất nhỏ mọn. Với cái nhìn tâm linh, nhiều người trong chúng ta cũng đang sống, cũng đang hành động không khác gì nguời luật sĩ, vị phó tế và tư tế, là biết mà không làm, hoặc biết mà không sống với điều mình biết.

Biết, yêu mến, và hành động. Đó là cái biết đi qua con tim để đến được đôi bàn tay. Chúa cần chúng ta thực hành và minh chứng tình yêu của ngài qua hành động trong môi trường sống của mỗi người, và qua mỗi người mà chúng ta thường ngày gặp gỡ, giao tiếp.

T.s. Trần Quang Huy Khanh