Giáo
Dục Lương Tri
Đã
có lần tôi nói là tinh thần Giáo Hội thúc đẩy chúng ta đi lên.
Tư tưởng đó, tôi muốn tiếp tục trong bài giảng nầy, bằng sự
nhấn mạnh đến hai điểm:
Điểm
thứ nhất tôi muốn nhấn mạnh, là ta cần đưa trí óc ta đi lên
con đường hiểu biết
Đó
là điều Giáo Hội rất mong muốn. Giáo lý bí tích Thêm Sức cũng
nói lên điều mong muốn đó, khi mời gọi chúng ta đến với Chúa
Thánh Thần, để xin Ngài ơn hiểu biết. Chúa Thánh Thần là Thần
dạy chân lý. Chúa Thánh Thần hiện ra dưới hình lưỡi lửa, để
biểu hiện khả năng chiếu sáng như lửa, dẫn đường chỉ lối cho
con người được hiểu biết điều hay lẽ phải.
Chúng
ta nên hiểu biết những gì không sao kể ra hết được. Vì trong
phạm vi đời đạo, có vô số vấn đề mời gọi ta tìm hiểu. Nhưng
có một điều ai cũng có bổn phận phải biết, có một khả năng ai
cũng cần phải xây dựng, đó là biết nhận ra điều phải điều sai,
đó là biết phân biệt điều lành điều xấu, đó là biết phán đoán
điều đạo đức và điều vô đạo đức. Đơn sơ chỉ có thế thôi.Điều
đơn sơ gọi là lương tri, gọi là lương tâm. Đó là nền tảng, làm
cho một người nên người.
Ngày
13.10.1982 đài truyền hình Việt Nam Cần Thơ, đã chiếu trên màn
ảnh một kịch nói của Bungari có tính cách giáo dục, tựa đề:
“Đảm bảo bằng vàng”. Trong
một đoạn trao đổi, một nhân vật trong kịch đã phát biểu một
nhận xét đáng ta chú ý. Đại khái là: Trước
đây, người ta có hai phạm trù một là đạo đức, hai là vô đạo
đức. Còn bây giờ, nơi một số người trẻ lại có ba phạm trù một
là đạo đức, hai là vô đạo đức, ba là mù quáng, không biết phân
biệt cái gì là đạo đức, cái gì là vô đạo đức. Nhận
xét trên đây rất đúng. Hiện nay trên thế giới này, có vô số
người không còn biết phân biệt cái gì là đạo đức, cái gì là
vô đạo đức. Đối với họ, hễ cái gì thích là làm, cái gì lợi cho
mình trước mắt là chạy theo. Sống kiểu đó sẽ đi về đâu? Và nếu
những người sống kiểu đó, lại chiếm được địa vị trong xã hội
đời đạo, thì họ sẽ đưa xã hội của họ đi về đâu?
Lương
tri lành mạnh, hiểu biết phải trái không phải là cái gì có sẵn
từ lúc sinh ra đâu! “Nhân chi sơ tính
bản thiện”, câu đó chỉ đúng cho Adong trước khi
phạm tội thôi. Bình thường thì phải qua một quá trình dài giáo
dục, con người ta mới có được một lương tâm lành mạnh. Giáo
Hội Công Giáo chú trọng đặc biệt đến việc giáo dục đó. Giáo
dục bằng các phương tiện tự nhiên: Qua giáo lý, qua các bí tích,
qua sự cầu nguyện, qua môi trường nhà thờ, qua môi trường gia
đình, qua môi trường họ đạo. Kinh nghiệm cho thấy, tôn giáo
đóng góp một phần rất quan trọng trong việc xây dựng lương tri.
Tháng
5/82 tại Mascơva, thủ đô Liên Xô đã có một hội nghị quốc tế
qui tụ đông đảo đại diện các tôn giáo thế giới, để bàn về hòa
bình, trước nguy cơ chiến tranh hạt nhân. Một vị đại biểu hội
nghị đã nói với chúng tôi “Đối với
những người có quyền, có của, có vũ khí phá hoại, mà họ lại
không còn biết sợ bất cứ ai, bất cứ cái gì, không thèm nghe
ai, vâng ai, thì chỉ có Đấng thiêng liêng tối cao mới uốn nắn
được lòng họ. Nếu họ còn tin có Đấng Tối Cao trên đầu họ, nếu
họ còn tin có đời sau thưởng phạt họ, thì ít ra niềm tin như
thế cũng giúp làm cho họ sợ, không dám làm bậy làm liều”.
Phát
biểu trên đây là rất thực tế, là rất đúng. Tóm lại, hòa
bình trật tự gia đình xã hội, an ninh quốc tế và thế giới cần
được bảo vệ tốt và xây dựng đẹp. Muốn được thế, phải có những
người có lương tâm. Giáo dục con người có lương tâm là việc
mà tôn giáo có khả năng đóng góp rất nhiều.
Tôi
nhắc qua như thế, để lưu ý các người làm cha mẹ, ông bà, anh
chị và đỡ đầu các em về bổn phận cụ thể này, là tìm mọi cách
thích hợp để uốn nắn lương tri con em mìmh, cho nó biết, cho
nó hiểu thế nào là phải, thế nào là trái, thế nào đạo đức, thế
nào là vô đạo đức. Tiện đây, tôi cũng nói ngay là trong việc
giáo dục lương tâm, ta cần chú ý cách riêng đến sự giữ công
bình và bác ái.
Do
đó, điểm thứ hai tôi muốn nhấn
mạnh hôm nay, là ta cần đưa trái tim ta đi lên con đường yêu
thương nhân ái
Đây
là điểm Giáo Hội luôn luôn kêu gọi chúng ta. Tại sân nhà thờ
Thạnh An, có tượng Chúa Giêsu Trái Tim. Tượng đó, đối với chủ
đề trái tim cũng chính là một kêu gọi: Hãy
sống với Chúa bằng tất cả tình mến chân thành của trái tim mình.
Hãy sống với nhau bằng tất cả tình liên đới chân thành của trái
tim mình. Hãy sống với Quê Hương Tổ Quốc bằng tất cả tình gắn
bó chân thành của trái tim mình.
Cũng
trong bản kịch “Đảm bảo bằng vàng”
tôi vừa nói ở trên, nhân vật chính đã phát biểu một câu làm
nòng cốt vở kịch. Đại khái nói: “Lịch
sử được xây dựng không phải bằng những khối óc lớn lao, mà cũng
bằng những trái tim lớn lao”. Và để cắt nghĩa câu
đó, nhân vật chính đã cho thấy, ai chỉ giỏi về chuyên môn, về
chính trị, chỉ làm đúng pháp luật, nhưng lại đối xử cứng cỏi,
thô bạo nhỏ nhen như người không có trái tim, vịn vào luật pháp
để bắt bẻ, bới móc, làm nhục kẻ khác thì sau cùng, những người
như thế dù trí óc có giỏi giang tới đâu, cũng sẽ bị lịch sử
đào thải. Nhận xét trên đây là nhận xét đúng có tính cách răn
đời, rất đáng chúng ta suy nghĩ.
Sống
với trái tim to lớn là sống khiêm tốn, nhưng cầu tiến, biết
vươn lên những gì cao đẹp hơn. Sống với trái tim to lớn là sống
cảnh giác nhưng cởi mở, biết tìm kiếm và biết đón nhận những
cái hay của người khác. Sống với trái tim to lớn là sống cho
mình, nhưng sống cho Tổ Quốc, cho Thiên Chúa nhiều hơn. Sống
với trái tim to lớn là sống nghiêm minh nhiều đối với chính
mình, nhưng sống bao dung nhiều hơn đối với người khác.
Sống
được như thế không luôn dễ. Sống được như thế cũng là kết quả
của một nền giáo dục hướng thượng mà tôn giáo chúng ta luôn
chú trọng.
Nói
tới đây, tôi tự nhiên nghĩ tới một hiện tượng đang xảy ra tại
nhiều nơi, là sự thi đua bị lạm dụng. Sự thi đua tự nó có tính
cách thúc đẩy con người đi lên. Nhưng khi bị lạm dụng, khi không
được hướng dẫn tốt, sự thi đua trở thành một cách giáo dục khuyến
khích con người dùng tôn giáo, dùng dân tộc làm bậc thang leo
lên địa vị và quyền lợi riêng cá nhân mình. Sau cùng, tôn giáo,
dân tộc, tổ quốc trở thành phương tiện. Bản thân họ mới là đích.
Lòng họ được khuyến khích trở nên kiêu căng, phô trương, ghen
tị, nhỏ bé. Họ sống và làm, coi như vì tôn giáo, vì dân tộc,
nhưng xét kỹ, thì thấy rõ là họ sống và làm vì lợi ích riêng.
Đó là một nguy cơ cho tôn giáo, cho dân tộc. Ta phải cảnh giác
với những cách giáo dục bị lạm dụng đó.
Thánh
Gioan Baotixita nói: “Tôi phải nhỏ
bé đi, để Chúa Kitô được lớn lên”. Chỉ có trái tim
to lớn như Ngài mới có một chọn lựa vừa khiêm tốn vừa cao cả
như thế.
Anh
chị em thân mến,
Những điều tôi nói hôm nay, chắc chắn người lớn hiểu nhiều hơn
trẻ em. Tôi hy vọng những điều đó sẽ được anh chị em hiểu đúng
và thực hiện cho mình và cho con em mình. Nguyện Chúa Thánh
Linh là Ánh Sáng hiểu biết, và là Tình Yêu nhân ái thương hướng
dẫn chúng ta. Amen.