CHƯƠNG IV
CÁC MẤU ĐIỂM THẦN HỌC TRONG THƯ GỬI GIÁO ĐOÀN PHILIPHÊ
----------------------------------------------------
TƯƠNG QUAN GIỮA THÁNH PHAOLÔ VÀ CÁC CỘNG SỰ VIÊN
TRONG CÔNG TÁC RAO TRUYỀN TIN MỪNG
Sau khi cho tín hữu Philiphê tin tức liên quan tới ngài (1,12-17), thánh Phaolô đưa ra các lời nhắn nhủ họ (1,18-2,17) và trong phần cuối của chơưng hai (2,19-30) thánh nhân thông báo cho họ biết các dự tính và quyết định của ngài. Trước hết thánh nhân sẽ gửi Timoteo tới thăm tín hữu giáo đoàn Philiphê cũng như gửi trả lại cho họ anh Epafrodito, là người đã do tín hữu sai tới để trợ giúp thánh nhân trong cảnh tù ngục tại Ephêxô. Cho tới lúc này điều duy nhất thánh nhân không biết chắc chắn đó là số phận của ngài và vụ xử án trong tương lai. Nó điều kiện hóa mọi chương trình của thánh nhân. Nhưng thánh Phaolô cũng dư biết tương lai không nằm trong tay ngài. Thánh nhân chỉ hy vọng nơi ”Chúa Giêsu” là có thể gửi Timoteo tới thăm họ thay ngài (c. 19.x. c.23) và phó thác cho Chúa dự tính có thể đích thân tới thăm họ (c. 24). Thái độ sống của thánh nhân trong giai đoạn này là thái độ đợi chờ trong tâm tình hoàn toàn phó thác nơi Chúa Kitô. Chỉ có một dự tính duy nhất thánh Phaolô có thể tự do quyết định đó là gửi trả anh Epafrodito cho cộng đoàn Philipphê. Vì giờ đây sau một cơn đau nặng thập tử nhất sinh, Epafroditô đã bình phục và có thể trở về nhà. Tuy cũng đang cần sự hiện diện và trợ giúp của anh, nhưng thánh nhân hy sinh để cho anh trở về Philiphê và ngài xin tín hữu tiếp đón anh một cách nồng hậu.
Trên bình diện hình thức, văn bản cuối cùng của chương 2 gồm hai lời gửi gắm. Thánh Phaolô xin tín hữu Philiphê tiếp đón cả hai cộng sự viên thân tín của ngài với các tâm tình xứng đáng và niềm vui. Sự kiện thánh nhân ca ngợi Timoteo không chỉ chứng minh cho thấy Timoteo là một thừa sai đắc lực, nhưng còn cho thấy sứ mệnh tế nhị mà thánh nhân muốn trao phó cho Timoteo nữa. Qua Timoteo ngài sẽ có các tin tức sốt dẻo và chính xác liên quan tới cuộc sống của tín hữu Philiphê và tình hình cộng đoàn để được an tâm (c.19). Nhưng Timoteo không chỉ là một người đưa thư tầm thường, mà là người đã từng đồng lao cộng khổ với thánh Phaolô trong công tác loan báo Tin Mừng của Chúa Kitô vì phần rỗi và hạnh phúc của các tín hữu và đã là người gắn bó với thánh nhân như con với cha. Thật ra chuyến viếng thăm cộng đoàn của Timoteo nằm trong chiến thuật tông đồ mục vụ của thánh Phaolô. Khi không thể viếng thăm tín hữu các giáo đoàn, vì một lý do hay cản trở nào đó, thánh Phaolô luôn luôn gửi các cộng sự viên thân tín của ngài đi thay. Đây đã là vai trò được giao phó cho Titô trong các liên hệ khó khăn giữa thánh nhân và tín hữu giáo đoàn Côrintô (x. 2 Cr 2,1; 7,6tt.; 8,6tt.;12,18). Timoteo cũng đã là đặc sứ của thánh Phaolô đến thăm tín hữu giáo đoàn Thêxalônica và Côrintô (x. 1 Tx 3,2t.; 1 Cr 4,17; 16,10).
Giờ đây Timoteo là cộng sự viên thân tín duy nhất thánh nhân có bên cạnh để giao phó cho nhiệm vụ này. Những gì thánh Phaolô viết trong câu 20-21 xem ra hơi qúa đáng: ”Chẳng có ai khác cùng chia sẻ một tâm tình với tôi và lo lắng cho anh chị em. Thật vậy, ai nấy đều tìm lợi ích cho mình, chứ không tìm lợi ích cho Đức Kitô Giêsu”. Nhưng nếu thực sự xảy ra như thế, thì qủa thật là thánh Phaolô đang khổ đau vì cô đơn và bị tín hữu giáo đoàn địa phương Ephêxô bỏ rơi trong quên lãng. Đây là điều khiến cho thánh nhân đau khổ hơn là cảnh bị tù ngục. Tuy nhiên, vì không có các tin tức chính xác, nên chúng ta không thể xác định được liên hệ giữa thánh Phaolô và cộng đoàn Êphêxô trong thời gian đó. Dầu sao cũng còn có Timoteo là người thánh nhân có thể cậy nhờ được. Tín hữu Philiphê cũng đã từng biết tiếng Timoteo, không phải chỉ vì lòng hăng say cộng tác với thánh Phaolô (c. 22) trong việc truyền bá Tin Mừng trong vùng Macedonia (x. Cv 16,11tt.), mà còn vì nhiều hoạt động khác nữa. Thật vậy, vì thánh Phaolô coi ông như là ”một người con bên cạnh cha mình”. Ở đây, thánh Phaolô đặt Timoteo ngang hàng với mình, như ngài đã làm trong phần chào mở đầu thư: ”Phaolô và Timoteo, tôi tớ của Đức Kitô Giêsu kính gửi toàn thể các thánh trong Đức Kitô Giêsu ở Philiphê” (1,1).
Chắc chắn là thánh Phaolô đang sửa soạn đất cho hoạt động của Timoteo trong giáo đoàn Philiphê. Các lời ca ngợi Timoteo là lời mời gọi tín hữu Philiphê dành cho cộng sự viên thân tín của ngài sự tiếp đón nồng hậu, làm sao để chuyến viếng thăm của Timoteo đem lại nhiều kết qủa tốt. Ngay cả khi mục đích chuyến viếng thăm không được nêu rõ, chúng ta cũng có thể đoán được rằng nó liên quan tới các chia rẽ nội bộ trong giáo đoàn Philiphê (2,1-4) và nhắm mục đích khuyên nhủ tín hữu kiên trì trước bối cảnh xã hội thù nghịch vây quanh (1,27-30). Nhưng có lẽ thánh Phaolô cũng đã nghe biết được sự hiểm nguy mà tín hữu Philiphê đang gặp phải: đó là sự hiện diện của các thừa sai kitô gốc Do thái thù nghịch cạnh tranh với thánh nhân và họ đang tung ra chiến dịch truyền giáo qúa khích, nhằm triệt hạ uy tín của thánh nhân tại Philiphê như họ từng làm tại Côrintô (x. 2 Cr). Tuy nhiên, Timoteo không lên đường tới Philiphê ngay, mà phải đợi xem vụ xử án thánh Phaolô tiến hành ra sao đã. Do đó, ngày giờ chuyến viếng thăm bị rời lại. Nhưng sớm muộn gì Timoteo cũng sẽ tới thăm tín hữu Philiphê.
Những lời thánh Phalô gửi gắm Epafrodito cũng nhằm mục đích chuẩn bị tinh thần và khuyến khích tín hữu Philiphê dành cho anh ta sự tiếp đón nồng hậu (cc.25-30). Trước đó tín hữu Philiphê đã gửi Epafrodito tới với thánh Phaolô, đem theo số tiền quyền góp để trợ giúp giào đoàn mẹ Giêrusalem (x. 4,18), và để anh ở lại giúp đỡ thánh nhân trong cảnh tù ngục. Hệ thống nhà tù hồi thế kỷ thứ nhất không cô lập hóa tù nhân. Do đó họ có thể liên lạc với thân nhân và bạn bè ở bên ngoài. Đặc biệt chỗ ngủ nghỉ và việc ăn uống trong tù rất là thiếu thốn kham khổ. Vì thế, sự hiện diện của Epafrodito thật là do Chúa Quan Phòng định liệu. Chẳng may Epfrodito bị đau nặng gần chết nhưng sau đó đã bình phục. Trong tình cảnh tù ngục thánh Phaolô nhận ra trong biến cố lành bệnh này lòng lành của Thiên Chúa đối với Epafrodito và đối với chính ngài. Chúa muốn miễn cho thánh nhân sự buồn phiền vì cái chết của một cộng sự viên bên cạnh nỗi buồn phiền của cảnh tù ngục (c. 27). Nhưng cơn đau nặng đã thay đổi con người của Epafrodito. Bên cạnh lòng nhớ quê hương, Epafrodito cũng còn ước mong trấn an những người thân thuộc và bạn bè âu lo cho số phận của mình (c.26). Thánh Phaolô không thể không nhận ra điều đó. Nhưng phải làm sao đây? Cứ giữ Epafrodito ở lại Êphêxô hay gửi anh ta trở về Philiphê? Bởi vì một đàng thánh nhân còn đang cần đến sự hiện diện và trợ giúp của Epafrodito, đàng khác cũng không thể không chấp nhận ước mong của anh. Sau cùng thánh Phaolô quyết định để cho Epafrodito trở về Philiphê đem theo bức thư ngài viết trong tù và gửi cho tín hữu giáo đoàn.
Sở dĩ thánh Phaolô đã phải khuyên tín hữu Philiphê vui mừng tiếp đón Epafrodito và rào trước đón sau như vậy, vì ngài sợ họ phản ứng tiêu cực. Họ có thể bắt bẻ Epafrodito là đã không biết chu toàn sứ mệnh giáo đoàn giao phó là hướng dẫn một phái đoàn đem số tiền quyên góp tới cho thánh nhân và ở lại trợ giúp thánh nhân đang phải sống trong cảnh tù ngục trong suốt thời gian cần thiết (c.30a). Thánh Phaolô muốn tránh cho Epafrodito phải lâm cảnh bị tín hữu Philiphê tố cáo như thế nên đã bênh vực anh. Trưức hết ngài gọi Epafrodito là ”một người anh em, một cộng sự viên, một chiến hữu” (c.25a). Qua đó thánh Phaolô nhấn mạnh mối dây liên hệ gắn liền anh với ngài. Đồng thời ngài thừa nhận anh trong tư cách là người do giáo đoàn Philiphê gửi tới (= apostolos) với nhiệm vụ chính xác là trợ giúp ngài (= liturgós) (c.25b). Tiếp đến thánh Phaolô khẳng định với tín hữu Philiphê rằng ngài quyết định như thế không phải vì chỉ nghĩ tới Epafrodito, mà cũng vì nghĩ tới họ nữa ”để anh chị em được vui khi gặp lại anh ấy và chính tôi cũng bớt buồn phiền” (c.28). Vấn đề của Epafrodito cũng là vấn đề tương quan giữa thánh Phaolô và giáo đoàn. Sau cùng, thánh Phaolô xác định rằng Epafrodito đã hy sinh chu toàn sứ mệnh giáo đoàn trao phó: ”chính vì làm việc cho Đức Kitô mà anh ấy xuýt chết, và đã liều mạng sống để thay thế anh chị em, khi anh chị em không đến giúp tôi được” (c.30). Vì thế nên tín hữu Philiphê phải đón tiếp Epafrodito với tất cả tình thương mến, niềm vui và lòng kính trọng phải có đối với những người làm việc vì Chúa Kitô như anh ta. Việc trợ giúp thánh Phaolô ở đây được coi như là công tác phục vụ Tin Mừng. Vì săn sóc trợ giúp các tông đồ và các thừa sai cộng sự viên của các ngài là trực tiếp góp phần vào công tác truyền giáo trên bình diện vật chất cũng như trên bình diện tinh thần vậy.
Đức Ông Linh-Tiến-Khải