GIÂY PHÚT THÁNH

Nước mình bây giờ vừa nghèo vừa yếu, nghĩ tới mà tủi. Góp phần tái thiết thì cũng phải nghĩ tới chuyện ngửa tay đi xin xỏ. Nhưng nếu chỉ vậy thì tương lai mình cũng tù mù lắm! Cảnh huống nghèo hèn căn bản là vì mất hướng tịt đường. Tìm ra con đường phục hưng tinh thần mới là điều then chốt.

GIẦU CÓ NHỜ KHÁM PHÁ

Trước đây Kuwait chỉ là một nước thật nhỏ và nghèo chẳng ai biết đến. Thế mà sau khi khám phá ra được dưới lòng đất toàn mỏ dầu, bỗng chốc Kuwait trở thành một nước giầu nhất thế giới theo tỷ lệ dân số, khiến nhiều nước Âu Mỹ phải tìm ra “chính nghĩa” mà nhảy vào bênh vực túi tiền khi nước này bị anh chàng lân bang Iraq khà khịa. Chẳng ai có thể tưởng tượng được rằng trận chiến Vùng Vịnh trong vòng ít ngày đã tốn phí cả bao nhiêu tỷ đô la trả cho mấy anh chàng phi công bấm những nút hỏa tiễn hiện đại có thể chạy vòng vo đi tìm mục tiêu mới chịu nổ; và dân tỵ nạn Kuwait thì phải ở đỡ trong những khách sạn sang trọng trong thời gian những anh lính chỉ có nhiệm vụ đi dọn rác cho sạch sẽ đường phố nhà cửa cho các ngài tỵ nạn về ngự.

Ngày 19 tháng 6 năm 1988, một biến cố thật quan trọng liên quan đến nước Việt Nam, một trong những nước nghèo nhất thế giới. Đó là việc Hội Thánh Công Giáo hoàn cầu sau nhiều nghiên cứu và khảo sát đã công khai xác quyết: Việt Nam có mỏ dầu khổng lồ, bằng việc tuyên phong 117 vị thánh, những “kỹ sư” có bằng cấp được quốc tế công nhận hẳn hòi, những “chứng nhân” đã trải qua kinh nghiệm gian khổ, những đường lối và phương cách chắc chắn khai quật được mỏ dầu lớn này.

Phương cách khai mỏ dầu để thành giầu này gọi là đường tu đức. Học hỏi và áp dụng phương cách này thì chẳng những giàu có về tinh thần mà còn cả vật chất như trường hợp Đại Hàn mà các vị tử đạo của họ cũng được phong thánh trước Việt Nam mấy năm. Bây giờ thì Đại Hàn đã nghiễm nhiên trở thành con Rồng Nhỏ ngóc đầu lên từ vòng đai Thái Bình Dương. Còn người mình, sau những năm phong thánh, đã xác quyết được phương cách và con đường nào để khai quật được tinh thần theo điều vốn từng tự hào: “Trứng rồng lại nở ra rồng”. Hay cứ mặc cảm thua kém nghèo hèn theo một ca dao khác: “Liu điu lại nở ra dòng liu điu”, là mất tự tín, nên cứ phải chạy theo chủ thuyết này sư phụ khác như những con thiêu thân một cách tội nghiệp.

Dấu Chỉ Thời Đại: TRÚNG ĐỘC ĐẮC

Nhưng Các Thánh Tử Đạo Việt Nam có để lại sách vở hay tài liệu gì rõ rệt để mà đào bới tìm ra đường tu đức đâu. Họa chăng là hai lá thư của thánh Lê Bảo Tịnh, vài bài thơ của Thánh Dũng Lạc và Thánh Đoàn Công Quí, và một số lời xem ra rời rạc và rất thường của mỗi vị.

Một điều thật lạ, là thời đại này đang có một số dấu chỉ rất đáng chú ý. Sau những bon chen vật lộn của xã hội mới, và những đấm đá ăn thua đủ của các chủ nghĩa, con người đang có khuynh hướng tìm về những gì mà chính Phúc Am đã đề cao: qua những gì đơn sơ bình lặng, người ta khám phá ra những phép lạ của đời sống. Sự có mặt hít thở từng phút giây trên mặt đất này chẳng phải là một phép lạ của sự sống sao? Cuộc đời thật giầu có. Vậy mà nền văn minh hiện đại lại chỉ làm cho con người mỗi ngày mỗi mù tối và nghèo nàn thêm ra !

Bạn có dám tưởng tượng hôm nay trúng độc đắc 49 triệu đô la không? Trúng được số tiền như vậy thì cuộc sống bạn sẽ biến đổi như thế nào với sự giầu có bất ngờ này?

Nói thật đấy. Một năm trước năm phong thánh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, năm 1987 là năm xảy một hiện tượng lạ lùng trong ngành hội họa. Những bức tranh của họa sĩ Vincent Van Gogh vẽ vào cuối thế kỷ 19 được mua với một giá khủng khiếp: bức Hoa Hướng Dương được bán với giá 41 triệu đô la vào tháng ba; đến tháng sáu thì bức Cầu ở Trinquetaille giá 20 triệu. Và tháng 11 thì một bức Hoa Cầu Vồng (Irises) được bán với giá mắc nhất trong lịch sử hội họa là 49 triệu. Bộ những người dám mua những bức tranh này điên cả sao? Hay họ muốn làm ra vẻ phách lối ta đây? Nghe như truyện hoang đường mà lại xảy ra thực mới lạ.

Nhìn những bức tranh trên thì nhiều người cũng thấy thường thôi. Có gì đặc sắc đâu. Ai chả vẽ được. Nhưng một số người đã khám phá ra đường hướng của Van Gogh, gọi là đường hướng biểu hiện. Cái nhìn và cái thấy của Van Gogh nằm ở điểm là cuộc đời giầu sang lắm, sức sống sung mãn đã nằm sẵn trong vạn vật, chứ đâu phải những hăm hở kiếm tìm mệt nhọc của loài người như hiện nay. Chỉ cần dừng chân ngắm nhìn: một cọng cỏ, một bông hoa, một cái cầu, một cái ghế, ngôi nhà đang ở, xem ra tầm thường và nhàm chán, bỗng khám phá ra những lạ lùng. Vì một cành lá cũng đang biểu hiện sức sống của cả vũ trụ. Mà vũ trụ thì giàu có, tại sao lại cứ phải sống nghèo nàn ăn mày ăn xin những đồ viện trợ phế thải cuộc đời như anh chàng mù ở Giêricô.

Khám phá ra được như vậy thì thật là giàu có, cuộc sống sung túc biết bao. Ngay ở vườn đàng sau và ngay trong nhà bạn đã có biết bao triệu rồi. Người mua bức tranh hoa cầu vồng (Irises) của Vincent Van Gogh chỉ muốn nói lên sứ điệp đó cho con người hôm nay: bạn đang quá giàu có rồi. Chỉ cần bừng mở con mắt: nguồn phú túc đang hiển hiện trước mặt mà Thiên Chúa đã bày ra như lời Thánh Vịnh 139:

TRÁI CÂY BẰNG NGỌC

Hàn Mặc Tử Nguyễn Trọng Trí, một nhà thần bí Công Giáo và là một thi hào nổi tiếng trong nền văn học Việt Nam, trong những giây phút bị tước đoạt nhất bỗng mở mắt sáng khám phá ra những lạ lùng.

Như vậy mỗi bài văn, bài thơ của Hàn Mặc Tử phải được đánh giá trên 49 triệu mới đúng. Vì ông đã khám phá ra vẻ kỳ diệu và sự giàu sang của cuộc đời ngay cả trong những khổ đau.

“Quan Niệm Thơ” của ông trong Chơi Giữa Mùa Trăng: “Trong khi làm thơ, Trí đã tận hưởng những phong vị của nhạc, của hoa, của trăng... Tất cả trong thế gian này, hay có một cõi xuất thế gian nào nữa, những gì đã trụ trong hai thế gian ấy (cõi hữu hình và cõi vô vi) đều là hình ảnh của thơ cả. Đức Chúa Trời đã tạo ra trăng, hoa, nhạc, hương là để cho người đời hưởng thụ, nhưng người đời u mê phần nhiều không biết tận hưởng một cách say sưa, và nhân đấy chiêm nghiệm lẽ nhiệm mầu, phép tắc của Đấng Chí Tôn” (tr 34-35).

ĐƯỜNG MARIA, ĐƯỜNG KHÁM PHÁ RA PHÉP LẠ

Thomas Merton, một nhà tu đức điển hình nhất của thời đại này, đã diễn tả rõ nét về sức sung mãn của cuộc sống như những “hạt giống chiêm niệm” mang đầy sinh lực trổ sinh hoa trái:

“Mỗi phút giây và mỗi biến cố trong đời sống con ngưòi trên mặt đất đều gieo một điều gì vào tâm hồn mình... Chính tình yêu Chúa nói với tôi qua những con chim bay và dòng suối chảy, và ngay cả đàng sau sự ồn ào của thành phố, Chúa cũng nói với tôi qua những phán quyết của Ngài, và tất cả mọi sự đều do ý Chúa gửi đến cho tôi như những hạt giống” (Hạt Giống Chiêm Niệm Mới, A New Directions Book, trang 14, 17).

Mẹ Maria đâu có để lại sách vở gì ngoài 7 câu nói xem ra cũng rời rạc và thường thôi: “Việc đó xảy ra thế nào được... Này con là tôi tớ Chúa... Con xin vâng...Linh hồn tôi tung hô Chúa... Chúa đã làm cho tôi muôn việc kỳ diệu... Sao con làm như vậy... Người ta hết rượu rồi.... Hãy làm theo lời Người bảo...”

Vậy mà bao nhiêu sách vở đã viết về con đường của Ngài, con đường khám phá ra cuộc đời đầy phép lạ, giầu có quá.

Mẹ Maria đã ghi nhận mọi biến cố, ngắm nhìn kỹ, suy niệm trong lòng... và mắt mở sáng khám phá ra bàn tay Chúa.

Những biến cố của mỗi đời người được ghi nhận bằng nhiều cách khác nhau. Có người diễn tả thành bài văn, bài thơ. Có người diễn ra bằng khúc sáo, nét nhạc, nét vẽ. Có người ghi nhận bằng một bức hình chụp. Những biến cố đời Mẹ Maria đã được thu gọn bằng 15 bức hình chụp, chộp được hồn của Chúa, chụp được chính hình Chúa qua 15 bước điển hình con đường của Thiên Chúa là Người Tình đang nhảy qua núi băng qua đồi đến tìm tôi, như tâm tình Nhã Ca.

Cuối hè 1888, họa sĩ Vincent Van Gogh thuê một căn nhà nhỏ màu vàng ở một góc đường thành phố Arles ở miền Nam nước Pháp. Rồi ông đã vẽ ngôi nhà đó thành một tác phẩm nổi tiếng mang tên là “Ngôi Nhà của Vincent ở Arles”. Có lẽ hơn bất cứ ai, “ông đã sống với nghệ thuật, vì ông đã dành hầu hết thời gian sau này để vẽ những hình ảnh về chính đời sống của ông, những gì ưa thích, bạn bè, phong cảnh nơi sinh sống, căn phòng, ngôi nhà, cái ghế đặc biệt. Đối với Van Gogh, sống và nghệ thuật quả thực là một” (Rita Gilbert, Living with Art, Alfred Knopf, trang 3). Và chính Vincent Van Gogh đã tâm sự với người em trai tên là Theo:

“Anh giàu như Croesus, không phải bằng tiền, mà vì anh dồn cả tâm hồn và tìm thấy trong công việc những hứng khởi và nghĩa sống. Anh tin mãnh liệt vào nghệ thuật. Niềm tin này như dòng nước mạnh đẩy con người vào bến, dù mình cũng phải cố gắng một chút. Thật có phúc mà tìm được công việc như vậy. Mặc dù những khó khăn khá lớn và những ngày đen xám trong đời anh, anh vẫn không cho là xui xẻo” (Thư viết cho em là Theo, Living with Art, trang 24).

“Anh thật hạnh phúc với căn nhà và công việc mà chắc em cũng được may mắn dự phần trong đó” (thư gửi Theo 16.9.1888).

Van Gogh đã viết nhật ký bằng tranh, nhặt những hòn đá xem ra tầm thường là những biểu hiện cho thấy những lạ lùng từ nguồn sức sống, là những nhịp điệu dẫn vào dòng sống, là những vết chân Chúa đi vào đời mình.

ĐƯỜNG DŨNG LẠC: đường giầu có

Một điều lạ mà ít người lấy làm lạ, là sau biến cố phong thánh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, không thấy mấy ai đề cập tới một nền tu đức. Phong thánh đâu phải để an ủi một dân tộc nhiều khổ đau cho đỡ tủi. Cũng đâu phải để chụp hình kỷ niệm để lấy le với bàng dân thiên hạ

Ngày 19 tháng 6 năm 1988, Giáo Hội đã tuyên phong 117 Thánh Tử Đạo Việt Nam. Tất cả đều là những vị sống cuộc sống bình thường trong các bậc sống khác nhau. Điều đáng chú ý là đa số thuộc thành phần giáo dân. Chắc chắn Giáo Hội phải có chủ ý gì?

Câu trả lời được tìm thấy thật rõ trong tông huấn Người Tín Hữu Giáo Dân công bố ngày 30 tháng 12 năm 1988, chỉ sau biến cố phong thánh mấy tháng. Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã xác định:

"Ở đây cần phải nhắc lại việc tôn phong chân phúc hay hiển thánh cho các tín hữu. Toàn dân Thiên Chúa, nhất là các tín hữu giáo dân có thể tìm ở họ, những vị mô phạm mới của các nhân đức anh hùng, được thực hiên trong những hoàn cảnh thông thường hằng ngày. Các Giáo Hội địa phương, nhất là các giáo hội trẻ trung phải lưu ý tìm xem trong con cái mình, những giáo dân nam nữ giữa những cánh đồng như thế (cảnh sống thường nhật ở trần thế và bậc sốgn vợ chồng) đã sống chứng nhân thánh thiện và có thể trở nên gương mẫu cho người khác, để đề nghị phong thánh" (#17).

Như vậy việc phong thánh có chủ đích rõ rệt là nêu lên những cái mẫu sống đáp ứng thời đại, đưa ra những tiêu chuẩn thường là ngược với trào lưu xuống dốc của nếp sống hiện tại. Đó mới là tiêu chuẩn để đo nền văn minh, vì đó là mẫu sống đem lại cho con người nếp sống hạnh phúc thật. Khi phong thánh các vị Tử Đạo, Giáo Hội không chỉ nhằm vào tác động bị chém đầu đổ máu, mà còn đề cao cả một nếp sống.

Đang khi nếp sống của con người ngày nay càng ngày càng trở nên phức tạp, hạnh phúc ngày càng vuột xa khỏi tầm tay, thì Giáo Hội đưa ra một lối sống đơn giản ai cũng có thể tìm thấy trong tầm tay trong cuộc sống hằng ngày, để biến những gì tầm thường nhất trở nên những phép lạ, trở nên niềm an vui hạnh phúc. Đó phải là đường tu đức hợp thời nhất.

Lối sống này đi trong truyền thống Việt, vượt khỏi màn lưới nhốt giam con người để vươn lên thảnh thơi như chim trời cá nước. Đó cũng chính là lối sống mà Chúa Giêsu đã diễn đạt trong bản Hiến Chương Nước Trời trên Đồi Bát Phúc. Những điều mà Chúa xác định là đem lại hạnh phúc thật thì quá ngược với quan niệm người đời!

Làm thế nào để có thể sống Việt, vượt thoát lên được bằng một sức mạnh phi thường và mọc cánh bay lên được? Kinh Thánh đã xác quyết:

"Những ai tin cậy vào Thiên Chúa, thì sẽ được Canh Tân mang sinh lực mới. Họ sẽ mọc cánh Như Chim Phượng Hoàng Bay Cao. Họ chạy mà không mỏi, họ đi mà không mệt" (Isaia 40:31).

“ Những ai tin vào Chúa thì từ trong lòng một dòng nước hằng sống sẽ trào dâng” (Gioan 7:37-38).

Chính trong tâm tình này mà linh mục Ngô Duy Linh đã cảm hứng thành bài hát Au Ca Dũng Lạc cho những vận động tinh thần khai triển và áp dụng đường tu đức Các Thánh Tử Đạo Việt Nam thành đường dũng lạc:

Nhìn bức ảnh Thánh Dũng Lạc và Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, ai cũng nhận ra ngay đây là đoàn phượng rồng đang tung cánh bay lên trong Ngày Vinh Thắng.

Mỗi người đều được Chúa dựng nên cách lạ lùng với một tiềm năng kho tàng tinh thần vô hạn, có sức vươn cao như Tiên Rồng. Người mở mắt khám phá ra và khơi nguồn được thì sống cuộc đời hùng dũng như Rồng và an lạc như Tiên. Người u mê thì vẫn tiếp tục chôn vùi và sống đời tẹp nhẹp, buồn nản, nghèo hèn.

Thánh Dũng Lạc và Các Thánh Tử Đạo Việt Nam đã dùng những bí quyết bửu bối nào để khám phá và khai quật được kho tàng mỏ kim cương đã được chôn giấu trong lòng mình và trong lòng dân tộc?

Cách thức khai quật kho tàng, cách thức sống theo điệu vũ này, được gọi là Đường Tu Đức. Thánh Dũng Lạc và Các Thánh Tử Đạo Việt Nam đã luyện những chiêu thức đạt đức rất đơn sơ như con đường bình lặng của Mẹ Maria, trong rung cảm của con tim Việt và đi trong truyền thống gia tài của Mẹ Tiên Bố Rồng để lại mà con cháu ai ai cũng có thể tu luyện được. Đường tu đức này đã được cả thế giới Công Giáo xác nhận ngày 19.6.1988 là con đường hợp thời, đáp ứng đúng thời điểm.

Người Việt Công Giáo muốn mọc cánh vươn lên để sống đời dũng lạc sung mãn, liệu đã muốn tìm về đường tu luyện trong bản sắc của mình chưa?

TĨNH TÂM THEO ĐƯỜNG TU ĐỨC VIỆT

Cùng góp phần vào nỗ lực trên, các linh mục Việt Nam miền Đông Nam Hoa Kỳ đã dành tuần tĩnh tâm từ ngày 10-14 tháng 10 năm 1994 tại nhà tĩnh tâm Lumen Christ (Anh Sáng Chúa Kitô) ở Houma, Louisiana, để khai triển và áp dụng đường tu đức Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, tìm đường góp phần xây lại tinh thần dũng lạc của Việt Nam.

Nhiều chia sẻ và cảm nghĩ về đường tu đức này đã được chính các linh mục ghi lại:

GIÂY PHÚT THÁNH

Kho tàng tu đức Công Giáo thật phong phú, với những đường tu đức khác nhau, hợp cho từng thời đại và tính tình cá nhân hay chung cho cả một dân tộc. Trong kho tàng này, cuốn “Giây Phút Thánh” (Sacrament of the Present Moment) của linh mục Jean-Pierre De Caussasade rất gần với đường tu đức Việt.

Khởi hành từ truyền thống có sẵn của Giáo Hội, và khai triển “Giây Phút Thánh” này là một cách hữu hiệu đóng góp hữu hiệu vào việc hình thành đường tu đức Việt qua đường tu đức CTTĐVN .

Jean-Pierre De Caussade sinh năm 1675 tại miền nam nước Pháp. Vào dòng Tên năm 1693, và khấn trọn năm 1720. Viết từ kinh nghiệm làm linh hướng cho các nữ tu dòng Thăm Viếng ở Nancy, Cha De Caussade đã chia sẻ một lối sống rất đơn sơ mà ai cũng có thể áp dụng để nên thánh: “Không có gì dễ dàng hơn, thông thường và sẵn sàng hơn cho mọi người bằng việc nên thánh”, vì tất cả những gì dù tầm thường nhất cũng đều là những dấu chỉ để nhận ra Chúa, cũng là bí tích để thấy Chúa đang hiện diện.

Có cần phải đi xa mãi đâu để tìm Chúa? Ta có thể gặp Chúa qua những chuyện lẩm cẩm lỉnh kỉnh hằng ngày: lo trả phiếu tiền điện, đánh máy bài viết, đi gia hạn bảo hiểm xe, chở người thân đi nhà thương, lau nhà, rửa chén... Tất cả mọi việc bình thường trong cuộc sống thường đều có thể trở thành bàn thờ dâng lễ cuộc đời. Và con mắt tin yêu sẽ mở lớn kinh ngạc thấy được Chúa Tình Yêu như tâm tình Nhã Ca trong giây phút thánh (2:8-9):

Maisen đã sực nhận ra Chúa: ”Ta là Đấng đang có mặt”, và đã cung kính trụt giầy. Đúng là Giây Phút Thánh. Mẹ Maria phải là môn sư của chiêm niệm: nhìn ngắm và kinh ngạc nhìn thấy Chúa hiện ra trong mọi việc lớn nhỏ và nhảy mừng khấp khởi: Chúa đã làm cho tôi muôn việc kỳ diệu và danh Người là thánh.

Sống Giây Phút Thánh đúng là sống đường Dũng Lạc của CTTĐVN. Vì Giây Phút Thánh gồm những đặc điểm:

Để kết luận, xin được mượn chính lời của Cha Jean-Pierre De Caussade trong Giây Phút Thánh: “Lạy Chúa, con ao ước trở nên tông đồ loan truyền thánh ý Chúa, để chỉ cho mọi người biết rằng không có gì dễ dàng hơn, thông thường hơn và sẵn sàng hơn là việc nên thánh”.

Và đó cũng là lời đoan hứa của mỗi người Công Giáo Việt, trở thành một tông đồ loan truyền Đường Dũng Lạc của Các Thánh Việt, như cảm nghiệm diễn tả cái thấy của nhà thần bí Hàn Mặc Tử trong Giây Thánh, Phút Thiêng Liêng:

Lm. Dũng Lạc Trần Cao Tường