LƯƠNG TÂM CỦA THỜI ĐẠI CHÚNG TA
Phỏng
vấn linh mục Vincent Twomey do Zenit thực hiện
25 tháng 6 năm 2007
Linh mục Twomey, cựu
giảng sư thần học luân lý của Đại Học Giáo Hoàng thuộc Học Viện
Thánh Patrick ở Maynooth, tác giả của tác phẩm “Giáo
Hoàng Bênêđíctô XVI: Lương Tâm Của Thời Đại Chúng Ta”,
đã xuất bản năm nay do nhà xuất bản Thánh Ignatiô thực hiện.
Trong
cuộc phỏng vấn với Zenit, ngài bình luận về vai trò của Đức
Thánh Cha trong việc cung cấp một con đường trở về với một sự
hiểu biết sâu xa hơn của lương tâm.
Hỏi:
Ngài là sinh viên cấp tiến sĩ của linh mục Joseph
Ratzinger. Kinh nghiệm độc nhất ấy đã ảnh hưởng gì đến việc
ngài viết tác phẩm này?
LM.
Twomey: Mùa Xuân năm 1971, tôi theo học chương
trình tiến sỹ với giảng sư Ratzinger, đồng thời nghiên cứu luận
án tiến sỹ dưới sự cố vấn của ngài. Và tôi đã tốt nghiệp năm
1979.
Từ
khi ngài được bổ nhiệm Tổng Giám Mục Munich năm 1977, ngài đã
gặp các sinh viên hậu tiến sỹ và cựu tiến sỹ mỗi năm một lần
vào một cuối tuần, việc làm này vẫn tiếp tục ngay cả sau khi
ngài được chọn làm Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI.
Kết
quả theo tôi nghĩ là tôi có một sự hiểu biết cá nhân về Đức
Thánh Cha, dĩ nhiên, đây là một sự hiểu biết độc nhất. Ngồi
dưới chân ngài như là một sinh viên, nghiên cứu những điều ngài
viết, và tham dự những buổi thảo luận với ngài trên 36 năm đã
cho tôi một hiểu biết phần nào về tư tưởng của ngài, và điều
này đã ảnh hưởng quan điểm thần học tôi một cách mạnh mẽ.
Hỏi:
Ngài nghĩ rằng những đặc tính rõ ràng nhất trong các bài viết
của Joseph Ratzinger, mà nay là Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI là
gì?
LM.
Twomey: Những đặc tính rõ ràng nhất trong các
bài viết của ngài là mới lạ, rõ ràng, và mang sắc thái văn chương
tuyệt diệu mà nó không dễ dàng lột tả khi chuyển dịch.
Ratzinger
còn hơn một học giả và hàn lâm với tầm cỡ quốc tế: Ngài là một
tư tưởng sáng tạo.
Ngài
có cái động chạm của Midas, trong một nghĩa tích cực, đó là
những gì ngài động chạm đến, ngài đã biến nó thành châu báu,
nói một cách khác, chủ đề nào ngài khai triển, ngài có một cái
gì mới mẻ và thú vị để bàn tới, những giáo lý của của Giáo Hội,
hoặc một khung kính tuyệt vời của một ngôi thánh đường cổ kính
ở Rôma, hay những đạo đức về khoa học. Và ngài trình bày cách
tài tình rõ ràng.
Nói
về văn phong của ngài, Hồng Y Gioankim Meisner của Cologne nhận
định rằng Ratzinger là một Mozart của nền thần học – ngài viết
những kiệt tác một cách tài tình.
Nói
về nội dung của nó, như Ratzinger một lần đã nói về mình rằng:
“Thiên Chúa chính là chủ điểm trọng
tâm mọi nỗ lực của tôi.”
Chưa
có một lãnh vực khó khăn nào của thần học – tín lý, luân lý,
đời sống chính trị, đạo đức khoa học, phụng vụ, chú giải Thánh
Kinh, ca nhạc, nghệ thuật – mà ngài đã không nghiên cứu cách
sâu xa. Và tất cả những gì ngài nghiên cứu, ngài làm từ một
nhãn quan của Thiên Chúa, như nó đã là, một cách nào đó là cố
gắng khai triển ánh sáng mạc khải gì trong đó – Thánh Kinh và
Truyền Thống – có thể chiếu tỏa trên một vấn đề riêng biệt.
Mặt
khác, phản ảnh thần học của ngài được bén rễ chặt chẽ trong
kinh nghiệm cùng thời, những câu hỏi và những vấn đề được trình
bày thời kỳ tân tiến và hậu phát triển, bởi những những nhà
tư tưởng đương thời và những biến cố làm nên kỷ nguyên của thời
đại chúng ta.
Tuy
nhiên, những trách vụ phục vụ và điều hành của một tổng giám
mục và tổng trưởng Thánh Bộ Đức Tin đã đem lại thời gian ít
ỏi khiến ngài viết đầy đủ những chủ đề này, và kết quả là phần
lớn những gì ngài viết chỉ mang tính chất dở giang. Nhưng những
giở giang đó là những gì?
Mỗi
bài viết có một khả năng để chuyển đổi suy tư ấy vào sự thật
mà nó động chạm đến trí khôn và trái tim của độc giả - và có
thể ảnh hưởng nhiều thay đổi của con tim.
Hỏi:
Ngài diễn tả Đức Bênêđíctô XVI như một người không sợ hãi những
khuyết điểm, và như “có sự khích lệ để
trở nên bất toàn”. Xin ngài có thể giải thích thêm về
điều này?
LM.
Twomey: Có sự khuyến khích để trở nên bất toàn
thì hơn là sợ hãi phạm những lỗi lầm, qua đó có thể bao gồm
nó.
Căn
bản của toàn bộ thái độ sống của ngài và thần học của ngài là
nhận thức rằng duy chỉ mình Thiên Chúa là tuyệt đối, rằng nỗ
lực của con người thì luôn luôn bất toàn.
Chủ
thuyết tuyệt đối trong bất cứ hình thức nào đều là đối thủ của
con người, nhưng trên hết là trong phạm vi chính trị. Hầu hết
những tư tưởng chính trị nhắm tới việc xây dựng một thế giới
tuyệt đối, một xã hội tuyệt đối, và như thường kết thúc bằng
việc tạo nên một hỏa ngục trên trái đất.
Đó
là một chủ đề thường xuyên của những bài viết của ngài về đời
sống chính trị. Nhưng cũng trong cái nhìn về nỗ lực của con
người để bàn về thần học như trước đây. Thật vậy, nó luôn luôn
là một việc làm không kết thúc, luôn luôn có khả năng thăng
tiến, sửa sai, và đào sâu.
Chúng
ta không thể biết tất cả mọi sự, đặc biệt Thiên Chúa và dự tính
của ngài đối với con người. Tôi đã diễn tả những bài viết của
ngài là “giở giang”. Hầu hết những bài viết của ngài đều không
hoàn tất – giống như tác phẩm “Giới thiệu Kitô Giáo” và gần
đây nhất tác phẩm “Giêsu Thành Nazareth”.
Tuy thế, ngài vẫn can đảm để xuất bản trong tình trạng giở giang
của chúng.
Thái
độ này đã đem lại cho Joseph Ratzinger một sư bình nội tâm và
tách rời điều mà thế giới ngày nay đang cảm nhận nơi Đức Bênêđíctô
XVI. Nhưng có lẽ nó cũng là cái bí mật của sự khôi hài duyên
dáng và sự thông thái của ngài.
Hỏi:
Ngài cho rằng đã có một sự chệch hướng lương tâm thế giới. Vậy
sự chệch hướng đó là gì và nó ảnh hưởng đến Giáo Hội như thế
nào?
LM.
Twomey: Điểm khởi đầu bắt nguồn từ tư tưởng
về một lương tâm lệch lạc, mà nó xuất hiện ồn ào theo sau Thông
Điệp “Humanae Vitae”,
đã được chuyển dịch một cách sai lạc ý nghĩa, trong ảnh hưởng
cho nhiều người, rằng nó không thành vấn đề về những gì con
người làm, nếu thuyết phục một cách chân thành rằng.
Sự
thật giờ đây trở thành một tiêu chuẩn của luân lý, và đem nó
vào kết luận hiển nhiên, thật khó lòng để kết án Hitler hoặc
Stalin, bởi vì nó có thể được bào chữa rằng cả họ nữa cũng hành
động theo “những ánh sáng”
của họ theo những xác tín chân thành.
Đòi
hỏi truyền thống căn bản theo sau lương tâm của bạn, ngay cả
khi nó là một lương tâm lệch lạc, đã dẫn đến một khái miệm mới,
của “lương tâm không sai lầm”.
Kết quả này đem đến sự đòi hỏi là lương tâm không thể sai, rằng
những gì chúng ta nghĩ là đúng, thì thực tế là đúng.
Điều
này làm giảm thiểu lương tâm đến một tình trạng thoái thác máy
móc. Khái niệm này nhận được sự tin phục của nó, nếu không phải
sự khởi hứng của nó, từ chủ thuyết tương đối thắng thế của tiến
bộ.
Một
đôi khi ta nghe phàn nàn rằng ngày nay mỗi người đều có thể
tiếp nhận bất cứ những nguyên tắc luân lý nào mà người đó cho
là tốt nhất cho mình. Đấy là những hoa trái của sự chọn lựa
lương tâm của họ, sau khi đã nhìn vào những tự do lựa chọn.
Đây
là một nền thần học vô cùng hấp dẫn. Nhưng nó mang đến hiệu
quả chấp nhận rằng mỗi người có thể xác định cho mình những
gì là sai hay đúng, một chước cám dỗ của Adong và Evà trong
vườn Địa Đàng xưa.
Thông
thường, nó được cho một nhãn hiệu là chủ thuyết Công Giáo “a
la carte”, chọn lựa và chấp nhận những gì thuận
tiện cho mình. Luân lý bị giảm thiểu thành một sự thích thú
cá nhân vô lý một cách tối hậu.
Ý
niện thịnh hành này của lương tâm đã có một ảnh hưởng tàn phá
trong Giáo Hội và đời sống Kitô Giáo.
Hỏi:
Ngài diễn tả Đức Bênêđíctô XVI như một hướng dẫn cho lương tâm
thời đại ngày nay. Bằng cách nào, ngài có thể tin đó là đúng.
LM.
Twomey: Trước tiên như một thần học gia, và
sau đó là tổng truởng Thánh Bộ Đức Tin, Ratzinger đã trở thành
tiếng nói lương tâm của Giáo Hội trong việc xác định sự thật
khách quan khi nó bị từ chối một cách thần học hoặc trong thực
hành.
Điều
lạ lùng là những nhà tư tưởng trần tục, họ ở ngoài Giáo Hội,
xem như nhận thức nó nhiều hơn những nhà tư tưởng bên trong.
Thí dụ như Hàn Lâm Viện Pháp đã vinh danh ngài như một người
xứng đáng kế thừa Andrey Sacharov, một nhà vật lý nguyên tử
đối lập trong thời kỳ tàn bạo của Liên Bang Xô Viết.
Đó
là sự thừa nhận của họ về một nhà tư tưởng can đảm, người mà
trong thực hành trở thành một sự “đối lập” lớn lao đối với “sự
tàn khốc của chủ thuyết tương đối” đang quét qua Âu Châu và
Mỹ Châu trên một nửa thế kỷ nay.
Thứ
đến, lương tâm không phải chỉ là một chủ đề trung tâm điểm của
những sáng tác của ngài, ngài còn cống hiến những đóng góp lớn
lao vào việc sửa sai lại sự hiểu biết lệch lạc về lương tâm
như đã được đề cập ở trên, trong đó tôi dành cả một chương trong
tác phẩm của tôi.
Hỏi:
Kinh nghiệm lớn lên trong thời gian Đức Quốc Xã có giúp gì trong
việc chuẩn bị Joseph Ratzinger trong chức vụ giáo hoàng không?
Những bài học nào đặc biệt ngài đã học được mà ngài vẫn tiếp
tục áp dụng trong thực tế hôm nay?
LM.
Twomey: Câu trả lời này có thể được tìm thấy
trong phần bình luận ngài đã trả lời trong cuộc phỏng vấn năm
1999: “Kết quả là (của cuộc sống qua thời
gian Đức Quốc Xã), tôi đã học để có một sự chuyển đổi với cái
nhìn về những tư tưởng thống trị.”
Một
cách rõ ràng, ngài có ý nói đến “những
tư tưởng”cũng đồng thời được tìm thấy bên trong
Giáo Hội, mà được coi là hợp thời từ khi chúng phản ảnh những
dòng tư tưởng hiện đại trong xã hội.
Kinh
nghiệm của ngài sống trong một tư tưởng chính trị và thư lại
của nó đã làm cho ngài nhậy cảm với nhu cầu đối với việc thực
hành trách nhiệm luân lý đối với phần riêng mỗi người, nhưng
một cách đặc biệt đối với thành phần nắm giữ vị trí công cộng
trong Giáo Hội, hoặc của quốc gia. Trách nhiệm luân lý là một
lối diễn tả khác của lương tâm. Mối hoài nghi của ngài liên
quan đến những hội nghị giám mục được bám rễ trong kinh nghiệm
của làm cách nào, như một tập hợp, những giám mục Đức, đặt một
cách nhẹ nhàng, đã không phù hợp với chứng từ đã được nói lên
bởi cá nhân các giám mục, như Giám Mục Clemens von Galen của
Muenster và Tổng Giám Mục Michael Faulhaber của Munich.
Ngài
viếng thăm tất cả các giám mục để trao cho chứng từ bản thân
và không cần chờ đợi để đóng dấu một số văn kiện được chuẩn
bị bởi một ủy ban ẩn danh.
Cũng
thế, thần học của ngài được ghi nhận bằng sự tìm kiến chính
mình đối với sự thật, được hối thúc bởi lương tâm của ngài.
Tất cả cuộc sống của ngài, ngài đã thực tập trách nhiệm lương
tâm cá nhân ngài, cả khi nó đem lại cho ngài một danh hiệu tiêu
cực như “ chó dữ”, hoặc “thẩm vấn gia vĩ đại”, và ngay cả “kẻ
thù của nhân loại”, như một nhà báo đã viết.
Để
nói sự thật trong yêu thương là một điều trái ngược, rất thường
xuyên, với sự thắng vượt những thói quen và điều này làm cho
chính mình trở nên ít được biết đến.
Giờ
đây, như Đức Bênêđíctô XVI, vẫn tiếp tục thực hành đòi hỏi luân
lý ấy, không chỉ trong cách ngài viết phần lớn những bài trình
bày của ngài, mà nó đánh động tâm hồn những thính giả của ngài,
bởi vì chúng nói từ trái tim của chính ngài mà không phải từ
một bài bản đã được chuẩn bị sẵn.