ÐỔI CỦA TRỌNG LẤY CỦA HÈN
(Tâm tình chia sẻ nhân vụ Lm. Võ Tá Khanh dịch và phổ biến tác phẩm Purpose Driven Life của Rick Warren)

Trần Mỹ Duyệt

Một số bạn hữu mấy hôm rồi đã email và hỏi tôi có biết gì về tác phẩm và dịch phẩm cuốn sách mang tự đề “Purpose Driven Life” của Rick Warren không, và tôi đã trả lời là “không”.
 
“Biết thì thưa thốt. Không biết thì dựa cột mà nghe”. Câu nói này tôi đã học thuộc lòng từ hồi còn nhỏ, nên tôi đã không dám nhận xét gì hơn khi thật sự mình không biết. Nhưng khi những người bạn ấy hỏi tôi, có biết gì sinh hoạt của anh em Tin Lành không, thì tôi đã trả lời là “biết chút ít”. Và do đề nghị của những người bạn này, tôi xin được trình bày một vài nhận xét “rất giới hạn” của mình về điểm này. Tuy nhiên, trước khi đi sâu vào những chia sẻ ấy, tôi cũng xin được minh định rằng những điều được trình bày chỉ là những kinh nghiệm bản thân và những học hỏi từ những anh chị em Tin Lành mà tôi hằng ngày sinh hoạt và giao tiếp. Và đây không phải là một chia sẻ có tính cách chuyên môn, khảo cứu.
Tôi được hân hạnh quen biết và làm việc với anh chị em Tin Lành từ năm 1982 khi vừa xong chương trình Cao Học. Lúc đó tôi làm việc cho một cơ sở bác ái của Tinh Lành phái Lutherô. Tôi được mục sư Wane, giám đốc của chương trình đề nghị tham gia với Giáo Hội và nếu muốn, sẽ tài trợ để tôi trở thành một mục sư. Và người trực tiếp điều hợp chương trình xã hội lúc ấy là Edna, một bà rất tốt lành mà theo tôi, ít người Công Giáo tốt như vậy. Bà nhiệt tâm và rất mực ân cần với công việc bác ái giúp đỡ mọi người, đặc biệt là đồng hương Việt Nam ở bước đầu hội nhập với nền văn hóa và mực sống mới tại Hoa Kỳ.
 
Người kế tiếp là một mục sư người Việt Nam . Ông là một tiến sỹ về Tâm Lý học, và là một tiến sỹ đầu tiên theo tôi biết thành công trong ngành nghề tâm lý ở vào thời điểm 1980. Sau đó, tôi lại quen thêm một mục sư khác nữa và ông cũng là một tiến sĩ Tâm Lý. Cuối cùng, trong một dịp tình cờ, tôi được biết và quen thân với một người mà cũng theo tôi, là một người rất đặc biệt, Giáo sư Ðặng Thị Kim Dung. Sinh ra trong một gia đình Phật Giáo thuần thành, hồi còn nhỏ từng theo bà lên chùa, ngồi đồng. Khi lớn trở thành tín đồ Tin Lành và là một nhà dịch thuật ngay từ hồi còn ở Việt Nam . Nhưng sau cùng do ơn Chúa và do ảnh hưởng của người phối ngẫu, chị đã trở thành con cái của Giáo Hội, và là tác giả hai cuốn sách giá trị: “Tìm về cội nguồn Ðức Tin”, và “Lần chuỗi với Thánh Kinh”. Hiện tại chị đang sửa soạn cho xuất bản tác phẩm thứ ba mang tên: “Phiên Khúc Maria”.
Sở dĩ tôi phải dài dòng về những mối dây liên hệ trên, vì tôi muốn chia sẻ với những ai đang đọc tôi về những khác biệt tưởng như không thể san bằng giữa quan niệm và niềm tin của anh chị em Tin Lành và những người Công Giáo như tôi.
 
Trải qua bao nhiêu năm khởi đầu từ sự chia lìa của Lutherô với Giáo Hội Công Giáo, đã có bao nhiêu điều khúc mắc và khó giải thích từ quan niệm, lối nhìn, và cách sống của anh chị em Tin Lành với những gì mà những người Công Giáo coi là cốt lõi, là chính yếu, là tín lý và là cội nguồn của ơn cứu độ. Thí dụ như:
 
- Mẹ Maria đồng trinh trước, đang và sau khi sinh hạ Chúa Cứu Thế.
- Chúa Giêsu không phải là người con duy nhất của Ðức Maria.
- Thánh Thể chỉ là một biểu tượng.
- Ơn công chính hóa.
 
Còn nhiều, nhiều điều mà giữa Tin Lành và Công Giáo đã và đang xây nên những bước cản khó vượt qua trên con đường hiệp nhất mà Chúa Giêsu và Giáo Hội đang chủ trương. Và mặc dù vấn đề gây cấn thuộc Ơn Thánh Hóa tuy đã được thông qua trên bình diện chung giữa hai Giáo Hội, nhưng con đường hiệp nhất hẳn sẽ còn xa xôi lắm. Nên biết thêm điều này, riêng tại Hoa Kỳ có hằng trăm hệ phái Tin Lành khác nhau.
 
“Thứ Ba, 16/06/98, Hội Ðồng Liên Hiệp Tin Lành Luther thế giới đã nhứt trí thông qua "tuyên ngôn chung" với Giáo Hội Công Giáo về ơn công chính hóa. Ơn công chính hóa là điểm khác biệt giữa hai Giáo Hội kể từ khi nhà cải cách Martin Luther đoạn tuyệt với Giáo Hội Công Giáo và lập ra Giáo Hội Tin Lành. Theo Martin Luther, con nguời được công chính hóa duy chỉ bằng đức tin chứ không dựa vào công nghiệp của mình. Lập trường này đã tạo ra nhiều cuộc tranh cải thần học trong suốt bao nhiêu thế kỷ qua.

Quyết định trên đây của Hội Ðồng Liên Hiệp Tin Lành Luther thế giới đánh dấu một bước quan trọng trong các quan hệ giữa các Giáo Hội Tin Lành Luther và Giáo Hội Công Giáo. Nó chấm dứt một cuộc xung đột kéo dài từ 400 năm nay.”(Trich: RADIO VERITAS ASIA ngay 16.06.1998)

Nói về sự hiệp nhất, gần đây Giáo Hội đã cố gắng nhiều để đối thoại và tìm cách để cho ước nguyện của Chúa Giêsu trước ngày Ngài về trời: “Xin cho họp hợp nhất nên một” (Gio 17:21), sớm được thực hiện giữa những người anh chị em cùng một niềm tin như Tin Lành, Chính Thống, Anh Giáo và Hồi Giáo. Nhưng xem chừng con đường ấy vẫn còn dài và chưa đi đến đâu. Tất cả cũng chỉ vì những quan niệm và cái nhìn khác nhau về cái mà chúng ta cho là căn bản, đó là Thánh Kinh.
 
Tôi không ngạc nhiên khi nói chuyện với những mục sư Tin Lành, và khám phá ra sự khác biệt ấy. Những trường thần học và chương trình huấn luyện mục sư của họ dĩ nhiên mang theo những triết lý và quan điểm khác với quan điểm và lối nhìn của Công Giáo.
 
Hằng ngày và hằng tuần tôi vẫn theo dõi những bài giảng thuyết của các mục sư nổi tiếng như mục sư Rick Warren trên truyền hình. Theo tôi những gì các vị giảng thuyết ấy trình bày thực ra chỉ là những bài khảo cứu hoàn toàn có tính cách lịch sử, nhân chủng, tâm lý, và đạo đức xã hội. Rất ít điều mà những người Công Giáo như chúng ta tìm thấy gọi là để sống và để đạt tới hạnh phúc nước trời, như lời Thánh Phêrô đã tuyên xưng: “Thầy có những lời ban sự sống đời đời” (Gio 6:68). Tuy không diễn giải lời ban sự sống đời đời, nhưng họ cần phải giảng hay để thu hút thích giả. Và sự thu hút ấy với một cái nhìn bình thường rất là hấp dẫn, bởi lẽ họ là những người học thức và cách họ trình bày rất khoa học. Nhất là khi thấy những buổi giảng thuyết ấy kèm theo phép lạ chữa lành nhãn tiền được trình chiếu trên TV. Những người được chữa lành la hét, nhẩy múa và vang lên lời ca tụng Alleluia! Alleluia! Thanks God!

Tôi viết những nhận xét này, vì tôi cũng có một người bạn mà người bạn này có một người em là linh mục Công Giáo. Anh lúc đầu tỏ ra rất sùng mộ các mục sư Tin Lành qua những bài giảng thuyết của họ trên TV vào các ngày Chúa Nhật. Sùng mộ đến nỗi, đã có lần anh nói với tôi: “Các linh mục Công Giáo không bằng một góc các mục sư Tin Lành. Họ giảng giải hấp dẫn, lôi cuốn quá sức, và kèm theo phép lạ nữa.” Thấy anh quá cuồng nhiệt như vậy, tôi không nói gì, nhưng chỉ một thời gian sau đó, khi có dịp gặp lại anh, tôi đã nhận thấy anh hoàn toàn thay đổi. Lúc này, theo anh những mục sư ấy giảng giải như mấy tài tử “đóng phim”. Tới đây, tôi cũng không dám lạm bàn, vì tôi cũng chưa bao giờ là tài tử hay đóng phim.
 
Nhưng những gì tôi học được từ phía anh chị em Tin Lành đến từ một người mà tôi vừa trình bày, chị trở lại với niềm tin Công Giáo bằng với tất cả con tim và lòng ngưỡng mộ. Và chị đã giải bày những trăn trở ấy, những thao thức ấy, cũng như những niềm vui dào dạt ấy qua tác phẩm của chị: “Tìm về cội nguồn Ðức Tin”. Theo chị, đây là cội nguồn, chứ không phải là hạ lưu, hay lưu vực, mà là cội nguồn. Sau ba lần tôi phỏng vấn chị trên chương trình phát thanh Công Giáo, chị đã được nhiều quí thính giả gọi vào cho biết cảm tưởng về những gì chị đã trình bày. Những điều ấy bao gồm:

1.     Chị đã thực sự tìm được tất cả niềm vui, hạnh phúc, và hãnh diện thật vì được làm con cái Chúa, làm con cái Hội Thánh Công Giáo.
2.     So sánh giữa sự trở về từ một Phật Tử qua một tín đồ Tin Lành với sự trở về từ một tín đồ Tin Lành qua tín hữu Công Giáo, thì từ một tín đồ Tin Lành trở thành người Công Giáo con đường gặp nhiều trở ngại, và khó lòng vượt qua hơn.
3.     Thánh Kinh Công Giáo không phải là Thánh Kinh của người Tin Lành. Người Tin Lành nhìn Thánh Kinh như một cuốn sách mà sự giải thích và ứng dụng tùy mỗi người.
4.     Trong đời sống một tín đồ Tin Lành, hoàn toàn thiếu vắng tình yêu của người Mẹ hiền Maria. Thiếu sức sống Thánh Thể. Và thiếu sự hiệp nhất với chính Ðức Kitô là Ðầu Nhiệm Thể Giáo Hội qua vị Ðại Diện là Ðức Giáo Hoàng và phẩm trật Giáo Hội.

Từng ấy điểm được cảm nhận từ một người đã từng sống chết, dịch thuật, và say mê Thánh Kinh, giờ này trở thành con cái Chúa đã thêm cho tôi sự tin tưởng hơn vào những gì mình đã biết, đã đọc, và đã học được qua những giao tiếp với anh chị em Tin Lành.
 
Bây giờ, tại quê nhà một linh mục Công Giáo lại dịch thuật một tác phẩm của một mục sư Tin Lành, mà người mục sư ấy được biết đến như là một người có đầu óc cấp tiến, có cái nhìn đổi mới thử hỏi, những điều ông trình bày trong tác phẩm phản ảnh những gì? Và những tư tưởng ấy sẽ giúp gì cho sinh hoạt tâm linh của những người sẽ đọc nó, họa chăng linh mục dịch giả phải “rửa tội” cho những dòng tư tưởng ấy.
 
Như đã xã định từ đầu, tôi không có tham vọng phân tích những khác biệt của nội dung tác phẩm dựa theo quan niệm và lối nhìn của người Tin Lành và người Công Giáo. Nhưng điều tôi muốn trình bày hôm nay, chỉ nói lên một cảm nhận rằng, con đường hiệp nhất giữa Giáo Hội Công Giáo và Tin Lành vẫn còn dài và vẫn còn nhiều ngãng trở. Vậy không cần vội vàng gì để tạo thêm những vấn nạn, những khó khăn cho tín hữu Việt Nam vốn đã và đang thiếu trưởng thành về tu đức, thần học phải đối đầu với những vấn nạn mà họ không biết phải làm sao để vượt qua?!!! Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II, người rất thiết tha với sự hợp nhất Giáo Hội, nhưng cũng đã đưa ra một nguyên tắc trong tiến trình thảo luận, đó là không thể nhượng bộ những điều cốt lõi của Tín Lý, thần học nhân danh sự hiệp nhất.
 
Ngoài những người thân quen mà tôi vừa kể trên, qua sách vở và truyền thông, có ít nhất 1 vị tôi rất đáng ngưỡng mộ mà Lm. Võ Tá Khanh cũng nên gặp gỡ, trao đổi và tìm đề tài phiên dịch như Giảng Sư Scott Hahn: Ông là một giáo sư và là một nhà giảng thuyết rất nổi tiếng của Tin Lành. Ông đã trở về với Giáo Hội Công Giáo. Mục sư Tiến sỹ Scott Hahn trở lại và lãnh bí tích Thánh Tẩy vào Ðêm Vọng Phục Sinh 1986. Hiện đang lưu diễn, giảng thuyết nhiều nơi trên nước Mỹ và thế giới, và cũng là tác giả của những tác phẩm nổi tiếng về Thiên Chúa.
 
Ngoài ra, nếu Lm. Võ Tá Khanh hoặc nhóm dịch thuật của ngài muốn tìm dịch những tác phẩm có giá trị thì cuốn JESUS OF NAZARETH của Ðức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI hiện đang là cuốn sách có giá trị và đã được phiên dịch qua nihều ngôn ngữ trên thế giới.
 
Trong vườn hoa văn hóa Giáo Hội gồm biết bao tác phẩm giá trị về tu đức, thần học, triết học, Thánh Kinh, thánh mẫu, giáo hội học, đạo đức học của các thánh nhân, những giáo phẩm, giáo sỹ, tu sỹ và giáo dân không lẽ không có lấy một tác phẩm để chuyển ngữ và phổ biến cho giáo dân Việt Nam hay sao? Vậy hà cớ gì mà phải “đổi của trọng lấy của hèn” như câu kinh chúng ta vẫn thường đọc.