VỊ GIATRƯỞNG ÍT LỜI
Trần Mỹ Duyệt
Truyền thống Công Giáo dành tháng 3 để biệt kính Thánh Giuse, Gia Trưởng của Gia Đình Nazareth. Ngài là một vị thánh tuy rất được sùng mộ vì có nhiều quyền năng bầu cử trước mặt Thiên Chúa, nhưng cũng lại là một con người hết sức ẩn dật và ít lời. Nhân ngày 19 tháng 3, ngày Giáo Hội Công Giáo mừng kính ngài, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu về thái độ ít nói ấy, và ứng dụng vào đời sống hôn nhân gia đình để giúp thăng hoa hạnh phúc gia đình, đặc biệt trong vai trò người làm chồng và làm cha.
Giuse hay Thánh Giuse là gia trưởng, là người cha, người chồng của Gia Đình Nazareth. Gia đình này gồm Giuse, Maria, và Giêsu, tức là Thiên Chúa Nhập Thể, Đấng Thiên Sai. Sự hiểu biết thông thường mà ai cũng có thể biết nếu để ý đọc Tin Mừng, đó là Chúa Giêsu Kitô khi nhập thể đến với nhân loại, Ngài đã đi qua cửa ngõ gia đình. Ngài không từ trời nhẩy dù xuống. Hoặc từ trong lòng đất nhẩy vọt ra. Điểm nổi bật hơn nữa, là Ngài không xuất thân từ một gia đình giầu có, vương giả nhưng đã chọn sinh ra trong một gia đình nghèo. Dưỡng phụ Ngài - Giuse là một bác phó mộc. Còn mẹ Ngài - Đức Trinh Nữ Maria không thấy nói gì về nghề nghiệp và hiểu như thế có nghĩa đơn thuần là một bà nội trợ.
Riêng cái nghèo của gia đình này thì Thánh Kinh đã miêu tả rất rõ, nghèo đến độ Ông phải chấp nhận đưa gia đình tới tạm trú trong một chuồng nuôi súc vật ngoài thành Belem, dù đó là trong mùa Đông giá lạnh, do không ai chứa chấp vì nghèo. Nhưng điểm chính có lẽ phần đông các gia trưởng của thời đại chúng ta hôm nay cần học hỏi nơi con người ấy là làm thế nào để hướng dẫn, lèo lái một gia đình qua thái độ và cử chỉ ít lời như Giuse đã làm.
Thật vậy, ngay cả đối với những người Kitô hữu, thì vẫn có một điều gì đó xem như khó hiểu về sự im lặng, âm thầm của Giuse. Một sự im lặng đến ít lời và như câm nín. Điều này càng khó hiểu và khó chấp nhận đối với những ai thường ngày nóng nảy, vội vàng, thiếu nhẫn nại, và không có tính tự chủ. Họ có thể coi sự im lặng này là một thái độ bạc nhược, thiếu nam tính, thiếu năng động, không có phản ứng mạnh. Nói theo văn chương và lối diễn tả bình dân, là một anh chàng “sợ vợ”!
Nhưng phải đọc và suy niệm kỹ lời do Thánh Linh đã linh ứng cho Mátthêu viết ra mới hiểu thế nào là giá trị sự im lặng của Giuse. Chính do sự im lặng, ít lời này đã giúp Ông giải quyết rất nhiều những khó khăn và hiểu lầm trong đời sống, cách riêng đời sống gia đình.
Gia đình của Giuse cũng như mọi gia đình khác, cũng có những khó khăn của nó, cũng có những phức tạp của nó. Những điều này đòi hỏi sự quan tâm, lo lắng, và hướng dẫn của một gia trưởng đạo đức, giầu tình thương, kinh nghiệm và có trách nhiệm. Nhờ ít lời, Giuse đã phản ảnh tâm tình và suy nghĩ của một gia trưởng đại đức, hiền lành, quảng đại, hiểu biết. Một người chồng, người cha nhậy cảm đối với nhu cầu, hoàn cảnh và những khó khăn của người khác, cách thực tế hơn là của vợ, của con. Ngôn ngữ đạo đức gọi đó là tâm hồn của người công chính: “Giuse, chồng bà là người công chính!” (Mat 1:19). Luân lý xã hội và tâm lý gọi đó là những người trưởng thành, có ý thức trách nhiệm và đạo đức. “Công chính” chính là chìa khóa mở cửa tâm hồn, và cho phép ta có thể chiêm ngắm sự im lặng của Giuse, một sự yên lặng mang ý nghĩa thánh thiện.
Để tạo ra một gia đình thánh (Thánh Gia Nazareth). Để đạt được danh hiệu “công chính”, Giuse đã thực hành và sống với thái độ “Im lặng”. Có nghĩa là ít lời nhưng không nhu nhược, trốn tránh trách nhiệm và bổn phận. Ít lời nhưng không lạnh lùng, xa cách và gây căng thẳng, khó chịu cho vợ con. Qua lối sống và hành xử ấy, Giuse đã thực hiện trong suốt cuộc sống gia đình. Không ỷ quyền làm chồng, không cậy thế làm cha, Ngài luôn trầm lặng để suy niệm, tìm hiểu thánh ý Thiên Chúa, sống theo Thánh Ý ấy. Nói ít và làm nhiều, nhờ đó, Ngài đã hướng dẫn thành công gia đình của Ngài trên hành trình tốt nhất, và vượt qua những khúc quanh nguy hiểm nhất.
Sự im lặng như thế cũng phản ảnh thái độ tự tin và đức khiêm tốn cần thiết. Trong đời sống hôn nhân, gia đình do thiếu niềm tin vào Thiên Chúa, do thiếu nhận thức về giới hạn và phạm vi của mình, nhiều người chồng, người cha đã có những hành động vũ phu, lộng ngôn và lỗ mãng. Lời nói và hành động họ phản ảnh thái độ thiếu giáo dục, vô đạo đức. Những hành động ấy, ngôn ngữ ấy chỉ nói lên một tâm lý sống thiếu tự tin, thiếu trưởng thành, và thiếu hiểu biết. Những gia trưởng này cần phải học nơi Giuse sự yên lặng. Vì im lặng giúp tự kìm hãm, tự chủ, và khiêm tốn. Chỉ trong thinh lặng, họ mới có thời gian và hoàn cảnh khám phá ra những nét đẹp, những nét đáng yêu của vợ, của con để vui mừng, hãnh diện, đồng thời để nâng đỡ. Chỉ trong thinh lặng, họ mới có thể học để kiểm soát tư tưởng, lời nói và hành động sao cho những lời nói ấy trở thành khuôn thước, trở thành sự an ủi và khích lệ cho mọi thành phần trong gia đình. Qua đó, họ sẽ nhận ra rằng không phải hễ la mắng, chửi rủa, hoặc trấn át vợ con là mọi chuyện đều được giải quyết. Và cũng sẽ hiểu thêm rằng họ không thể áp đặt những thái độ vũ phu để nhằm che lấp những thiếu sót và yếu điểm của mình.
Sống trong thời đại văn minh và cơ giới hóa, con người phải chạy đua với tốc độ và thời gian. Bị khua động bởi trăm nghìn tiếng va chạm nội tâm cũng như bên ngoài. Về phần mình, nhiều người đã nói nhiều hơn làm, và thường là nói những lời rỗng tuếch, khoe khoang hoặc tiêu cực đem đến sự nghi kỵ, chia rẽ, làm ảnh hưởng đến đời sống của nhau. Những lời nói nhằm thỏa mãn tính kiêu căng, ghen tương, và phách lối. Những lời nói nhằm thỏa mãnh cái tôi ích kỷ, hẹp hòi, nông cạn. Do đó, con người thời đại hôm nay, hơn bao giờ hết cần học nơi tấm gương im lặng của Giuse. Đặc biệt, đối với những người gia trưởng, những người làm chồng, và làm cha. Phải nói khi nào? Nói gì, và nói như thế nào để đem lại hạnh phúc, an vui, hòa bình trong gia đình. Để đem lại sự bình an cho chính bản thân, gia đình và xã hội chung quanh. Bài học này, nếu khiêm tốn, chúng ta có thể học được nơi Thánh Giuse, vị gia trưởng ít lời.
Lễ kính Thánh Giuse
19 tháng 3 năm 2012
THÁNH GIUSE Ít Nói Làm Nhiều
Thánh Giuse là một “người công chính” (Mt 1:19). Nhưng làm gì để được gọi là công chính? Và đây là điều đã gây nhiều ngạc nhiên cũng như thắc mắc mỗi khi suy nghĩ đến nhân vật thứ 1 trong gia đình Nazareth .
Dưới ánh mắt tâm linh, thì trong gia đình Nazareth Giêsu phải được coi là cao trọng, và đặc biệt nhất vì Ngài là Thiên Chúa, và là Ngôi Hai Thiên Chúa giáng trần. Thứ đến là Maria, Mẹ Thiên Chúa và Mẹ nhân loại. Sau cùng mới đến Giuse, dưỡng phụ củƯa Chúa Giêsu, và chồng đồng trinh của Maria.
Tuy nhiên, vì gia đình Nazareth là một thể chế của xã hội, mang tính chất xã hội, nên vai trò của Giuse vẫn phải được tôn trọng ở vị trí nhất. Và trong chỗ đứng đặc biệt ấy, sự im lặng mà Thánh Kinh dành cho ngài lại càng khiến chúng ta phải để tâm suy nghĩ và học hỏi.
Thật vậy, trong Tin Mừng Nhất Lãm cũng như Tin Mừng của Thánh Gioan, các Thánh Ký không ghi lại một lời nói nào của con người đặc biệt ấy. Từ trình thuật về biến cố Truyền Tin, biến cố Giáng Sinh Ngôi Lời Nhập Thể, biến cố dâng tiến Giêsu trong Đền Thờ Giêrusalem, Ba Nhà Đạo Sỹ thăm viếng, và nhất là biến cố di tản qua Ai Cập và từ Ai Cập trở lại quê hương, cũng như sau này khi cùng với gia đình trẩy hội Giêrusalem, không thấy ghi lại một lời nào của Giuse. Ngược lại, các Thánh Ký chỉ ghi lại những gì Giuse đã làm. Thí dụ, đón nhận Đức Maria, vâng lệnh hoàng đế Augustô đem Maria về Belem ghi danh, đem Đức Maria tạm trú trong một chuồng chiên bò. Rồi cắt bì và đặt tên cho Giêsu, cùng với gia đình trốn qua Ai Cập, hồi hương, và xuất hiện lần sau cùng trong biến cố lạc mất trẻ Giêsu.
Là một gia trưởng, một người chồng, một người cha, trong sinh hoạt thường ngày đối với vợ con, đối với xóm làng; đặc biệt, trong lãnh vực nghề nghiệp, chắc chắn Thánh Giuse đã nói và phải nói. Hẳn là ngài cũng đã có những câu nói chơi, khôi hài với Đức Maria và trẻ Giêsu. Cũng sai bảo, chỉ vẽ, và tâm sự với Đức Maria, và với Giêsu chuyện này chuyện khác. Và trong cái hiện tại rất nhân bản ấy, rất tình người ấy nếu con người ngày nay có được một dụng cụ thu lại được những lời nói ấy, chắc chắn chúng ta sẽ có được một tài liệu vô cùng phong phú và quí giá về những gì mà Thánh Giuse đã nói trong gia đình Nazareth .
Riêng về Đức Maria, người mà Tổng Thần Gabirel đã phải cúi mình chào kính: “Hãy vui lên, trinh nữ đầy ơn phúc. Thiên Chúa ở cùng Trinh nữ. Trinh nữ có phúc hơn mọi phụ nữ” (Luc 1:28), cũng chỉ được các Thánh Ký ghi lại vài câu nói: “Này con? Sao con làm như vậy cho cha và mẹ. Này! Cha con và mẹ đang đau khổ tìm con “Luc 2:48), và “Ngài bảo gì hãy làm như vậy” (Gio 2:5). Những quan trọng hơn là lời mà Mẹ với lòng biết ơn Thiên Chúa, ca lên trọng ca khúc Ngợi Khen “Magnificat” trong lúc đến thăm chị họ Isave (xem Luc 1: 46-55). Nhưng về phần Thánh Giuse thì hoàn toàn im lặng!!! Như vậy sự im lặng mà Thánh Kinh dành cho Thánh Giuse phải có một ý nghĩa hết sức đặc biệt, và ý nghĩa ấy còng mang một thông điệp cứu rỗi nữa.
Giuse không phải là một ngôn sứ:
Thánh Giuse rõ ràng là một vai chính trong vở tuồng Cứu Độ mà Thiên Chúa đã mời gọi và đặt định. Ngài mời gọi Giuse chứ không phải Giuse tự ý nhận vai trò này. Thánh Kinh đã nhắc đến điều này khi diễn lại cảnh ngài bối rối và lo lắng. Ngài thật sự không biết phải xử trí ra sao trước những gì mà ngài đang thấy: Người hôn thê của mình đã có thai?! Nhưng Thiên Chúa đã can thiệp và đã tuyển chọn Giuse vào vai trò mà Ngài đã muốn sắm sẵn. Và Thánh Kinh đã ghi nhận: “Giuse chỗi dậy làm như lời sứ thần đã truyền và đón nhận Maria về nhà làm vợ mình ” (Mat 1:24). Như vậy là Thánh Giuse đã chấp nhận, và tự ý đón nhận vai trò mà Chúa đã muốn ngài đóng.
Nhưng vai trò ấy không phải là ngôn sứ hay rao giảng. Không giống như Gioan Tiền Hô, hay bất cứ một ngôn sứ nào. Và cũng không giống như Trinh Nữ Maria, vai trò của Thánh Giuse chỉ duy nhất là gia trưởng, là chồng, và là cha. Do đó, không cần phải xuất hiện nhiều nơi quần chúng và cũng không cần phải nói nhiều. Ngôn sứ trong Mầu Nhiệm Cứu Độ chính là Chúa Giêsu, vừa là Cứu Chúa, vừa là Ngôn Sứ. Lời Ngài cần phải được đón nghe và thực hành, bởi vì tất cả những lời ấy là “lời hằng sống”, như Phêrô đã tuyên nhận: “Thầy có những lời ban sự sống đời đời” (Gio 6:68).
Vì thế, nếu Giuse nói nhiều, và những lời ngài được ghi lại e rằng những lời ấy sẽ làm lu mờ hoặc ảnh hưởng đến những lời ban sự sống là chính Chúa Giêsu và của Chúa Giêsu.
Giuse ít nói làm nhiều:
Và như vậy, Thánh Giuse đã hoàn tất sứ mạng và ơn gọi mình một cách tuyệt vời như lời Thánh Kinh đã ghi nhận: “Giuse là kẻ công chính” (Mat 1:19). Công chính trong lời ăn tiếng nói. Công chính trong việc chu toàn trách nhiệm được trao phó.
Chúng ta thử hỏi, nếu Thánh Giuse nhiều lời, hoặc như những người làm chồng, làm cha khác, hẳn là Thiên Chúa đã không giao phó Đức Mẹ và Chúa Giêsu cho ngài coi sóc. Và nếu Thánh Giuse không nghiêm chỉnh trong lời an, tiếng nói. Không phải là người biết kìm hãm miệng lưỡi, chắc chắn trong những giao tế thường ngày trong gia đình cũng như trong nghề nghiệp, ngài đã gặp những phản ứng tiêu cực liền. Hơn thế nữa, những lời nói và hành động của ngài còn ảnh hưởng đến cả công cuộc Cứu Chuộc của Chúa Giêsu sau này. Chính vì Thánh Giuse biết tự kìm hãm miệng lưỡi, biết nói những lời tốt lành mà người Do Thái đương thời muốn bới móc về gia thế của Chúa Giêsu cũng không tìm ra được khuyết điểm nào, ngoại trừ nói ngài là con ông thợ mộc: “Đây chẳng phải là con bác phó mộc sao?” (Mat 13:55).
Giá trị sự im lặng của Thánh Giuse:
Đọc kỹ Thánh Kinh, chúng ta thấy rằng trong cái im lặng của Thánh Giuse mang một ý nghĩa hết sức đặc biệt. Vì nó không phải là sự im lặng miễn cưỡng, tiêu cực, nhưng đó là một sự im lặng gắn liền trong suy nguyện và tìm hiểu để sống lời Thiên Chúa. Chúng ta có thể khẳng định điều này, là con người, Chúa Giêsu hẳn đã ảnh hưởng nhiều ở cha mẹ Ngài, và những lời Ngài nói ra phần nào phảng phất những gì mà Ngài đã nghe thấy và đã cảm nhận nơi cha mẹ của mình. Bởi vì Chúa Giêsu đã sống trong nhà Nazareth đến 30 tuổi. Một thời gian dài để cho một em bé, một trẻ vị thành niên và một thanh niên lớn lên và trưởng thành. Và trong cái trưởng thành ấÔy, Chúa Giêsu đã học được và bắt chước cha đồng trinh của mình.
Nhân đức “im lặng” của Thánh Giuse quả thật không dễ bắt chước, và càng không dễ thực hành. Nó phải được tập luyện, và phát triển từ từ theo trình độ công chính của ngài. Chúng ta thấy Thánh Ký ghi nhận sự im lặng ấy bị thử thách một cách từ từ, có lẽ theo mức độ trưởng thành và công chính của Thánh Giuse.
Thật vậy, chúng ta không biết nhiều về Giuse ở tuổi niên thiếu, nhưng khi bước vào đời sống gia đình thì sự im lặng của ngài bị thử thách ngay ở biến cố Truyền Tin. Im lặng. Suy nghĩ. Và tìm hiểu Thánh Ý Thiên Chúa. Đây là một sự im lặng mà có lẽ hầu hết những người đàn ông, những hôn phu đã không thể thực hiện cách thánh thiện như Thánh Giuse, nếu bị đặt mình vào hoàn cảnh như ngài.
Tiếp đến là biến cố Giáng Sinh của Chúa Cứu Thế. Một hoàn cảnh nghiệt ngã không lời giải thích cho vai trò gia trưởng và vai trò làm chồng của Thánh Cả. Ai có thể hiểu nổi cái nhục nhã, cái bất lực và nhất là sự giằn vặt trong tâm tư của Thánh Giuse khi nhìn thấy bạn mình, vợ mình, và đứa con đầu lòng được sinh ra trong hoàn cảnh như thế. Ở đây nhân đức im lặng của Thánh Giuse đang từ từ tiến tới công chính hơn, thánh thiện hơn. Nhưng có lẽ nhân đức này đạt tới mức tuyệt vời là khi Thánh Giuse đưa Mẹ Maria và Hài Nhi trốn sang Ai Cập, cũng như sau này từ Ai Cập trở về quê hương. Tuyệt vời! Một sự im lặng rất tuyệt vời. Nó tuyệt vời ở chỗ tuy không nói, không nhiều lời nhưng công việc được trao phó, được đòi hỏi đã được chu toàn một cách trọn vẹ. Và sau cùng hào quang sáng chói của nhân đức im lặng được chiếu tỏa khi biến cố Lạc Mất và Tìm Thấy trẻ Giêsu trong Đền Thờ. Tuyệt vời! Quá sức tuyệt vời! Một sự tuyệt vời mà con người phàm trần không mấy ai đạt tới. Và cũng từ đó, hình ảnh Giuse đã từ từ biến mất khi Chúa Giêsu công khai rao giảng và thừa hành sứ vụ Cứu Chuộc của Ngài.
Lạy Thánh Giuse, xin cho con biết noi gương ngài, nói ít và làm nhiều. Chỉ nói những điều cần phải nói. Và chỉ nói trong suy nguyện, và tìm hiểu Thánh Ý Thiên Chúa như ngài. Chớ gì những lời nói của chúng con đem lại bằng an, hạnh phúc và tin yêu cho vợ con, cho gia đình, cho bạn hữu, và cho tất cả những người chúng con hằng ngày vẫn hằng giao tiếp và gặp gỡ.
“Người cha dù có tắt thở nhưng ông vẫn không chết. Vì ông đã để lại người con giống như mình” (Huấn Ca 30:4). Lời của sách Huấn Ca chỉ đúng một cách tuyệt vời riêng cho trường hợp của Giuse, người cha đồng trinh của Chúa Giêsu.
Trần Mỹ Duyệt- tháng 3-2009