Giải đáp một số thắc mắc về việc "xưng tội"

Chúng ta nhận xét thấy rằng, ngày nay, người công giáo ngày càng ít đi "xưng tội", nhất là ở các xứ tây phương. Họ không đi vì nhiều lý do khác nhau. Lý do quan trọng nhất, có lẽ họ chưa hiểu tường tận ý nghĩa và sự phong phú của bí tích Hòa Giải.

Trong tinh thần ấy, tôi xin mạn phép trả lời và giải thích vắn tắt một vài lý do mà một số tín hữu thường đưa ra, cũng như giải đáp một số thắc mắc về vấn đề "xưng tội".

1. Tại sao bí tích Hòa Giải có nhiều cách gọi khác nhau?

Qua dòng lịch sử, bí tích Hòa Giải được gọi nhiều cách khác nhau:

Thống hối, hoặc sám hối, nhấn mạnh đến hành vi hối cải của tội nhân, chê ghét tội đã phạm và dốc lòng không phạm tội nữa;

Xưng tội chú trọng tới việc thú nhận tội lỗi của mình với vị linh mục (chúng ta thường dùng danh từ này để chỉ định bí tích);

Giải tội nhấn mạnh việc tha tội.

Như thế, mỗi tên gọi chỉ nhấn mạnh đến một trong bốn điểm chính của bí tích Hòa Giải:

- Thống hối ăn năn,
- Xưng tội với một linh mục.
- Lãnh ơn tha tội.
- Làm việc đền tội.

Hiện nay Giáo Hội không gọi "bí tích giải tội" nữa, nhưng là "bí tích Hòa Giải". Việc đổi danh từ làm nới rộng ý nghĩa sâu xa của bí tích này. Thật vậy "hòa giải" chỉ rõ mục đích và kết quả của bí tích: tình thân hữu được nối lại giữa Thiên Chúa và con người. Điều quan trọng nhất của bí tích không phải đặt nơi việc xưng tội nhưng là để Thiên Chúa hòa giải với chúng ta. Nói cách khác, đi "xưng tội" không phải để gây ra ơn tha thứ của Chúa, nhưng để lãnh nhận ơn tha thứ đó. Dụ ngôn người con hoang đàng trong Phúc Âm (Lc 15,11-32) cho chúng ta hiểu hơn về điểm này: trước khi người con thứ hối hận trở về, người cha, với đôi tay luôn mở rộng, hằng kiên nhẫn ngóng chờ con trước ngõ. Chúng ta đi "xưng" tội, nhưng đồng thời, chúng ta "tuyên xưng" lòng nhân từ vô biên của Chúa và niềm hân hoan khôn xiết của Ngài khi được ôm chúng ta chặt hơn nữa trong vòng tay của Ngài.
Nhưng "hòa giải" cũng có nghĩa là sự hối cải trở về của chúng ta để làm hòa với Thiên Chúa, với tha nhân và với chính bản thân mình. Như thế, để có bí tích Hòa Giải, phải có hai đối tượng: tội nhân sám hối trở về, và Thiên Chúa là Đấng giàu tình thương và tha thứ.

2. Bí tích là gì?

Các bí tích là những dấu hiệu hữu hiệu (efficace, efficacious) của ân sủng do Chúa Kitô thiết lập và được trao ban lại cho Giáo Hội để ban sự sống thiêng liêng cho chúng ta.

Không những bí tích là dấu chỉ hữu hình diễn tả ân sủng vô hình, mà bí tích còn chuyển thông ân sủng nữa, vì chính Chúa Kitô hành động trong bí tích nhờ Thánh Thần của Ngài. Để lãnh nhận bí tích, cần phải có đức tin, đồng thời, cử hành bí tích là diễn tả và nuôi dưỡng đức tin.

Chúa Kitô đã không ấn định rõ ràng con số 7 của bí tích. Nhưng theo dòng thời gian, trong sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần và với tư cách là người quản lý trung thành các Mầu nhiệm của Thiên Chúa (1 Cr 4,1), Giáo Hội đã xác định 7 bí tích: Thánh Tẩy, Thêm Sức, Thánh Thể, Hòa Giải, Xức dầu bệnh nhân, Truyền chức thánh và Hôn phối.

Qua bí tích Hòa Giải, Thiên Chúa ban ơn tha tội, ban ơn hòa giải : hòa giải với Ngài, với Giáo Hội, với mọi người và với chính bản thân mình.

3. "Tôi ngại đi xưng tội vì lần nào cũng xưng tội đó hoài!"

Câu nói này nhắc lại cho chúng ta bốn điểm chính của bí tích Hòa Giải: thống hối ăn năn, xưng tội với một linh mục, lãnh ơn tha tội, làm việc đền tội.

Trước khi vào tòa cáo giải, chúng ta nhìn nhận những tội đã phạm, ăn năn sám hối và dốc lòng thay đổi đời sống: dốc quyết chừa cải những tội lỗi đã phạm cũng như đền bù những thiệt hại gây nên cho người khác bằng những quyết định cụ thể, chứ không bằng những quyết định hoặc lời hứa chung chung, không rõ rệt.

Nhưng đàng khác, chúng ta cũng đừng ngạc nhiên khi chúng ta thường tái phạm những tội đó. Chúa có muốn chúng ta phạm thêm tội mới đâu! Ngay khi chúng ta thành thật sám hối và dốc lòng chừa, chúng ta vẫn còn tái phạm, vì tính xác thịt yếu đuối luôn ở trong chúng ta. Thánh Phaolô có nói: "Vẫn biết rằng Lề Luật là bởi Thần Khí, nhưng tôi thì lại mang tính xác thịt, bị bán làm tôi cho tội lỗi. Thật vậy, tôi làm gì tôi cũng chẳng hiểu: vì điều tôi muốn, thì tôi không làm, nhưng điều tôi ghét, thì tôi lại cứ làm." (Rm 7,14-15). Ơn Chúa không hủy bỏ bản tính loài người của chúng ta, nhưng làm cho nó được hoàn thiện, với điều kiện là chúng ta chấp nhận biến đổi tâm hồn chúng ta. Vả lại hoán cải là một hành trình dài, và phải luôn tin vào tình thương tha thứ của Chúa.

4. "Tôi không biết phải nói gì với vị linh mục"

Muốn đi "xưng tội", nhưng phải có tội mới đi xưng được! Tuy thế, một số người mất cảm thức về tội lỗi của mình và khó nhận định được thế nào là tội, hoặc ngược lại, kiếm đủ mọi lý do để biện hộ hoặc tương đối hóa những hành động xấu của mình.

Tội là sự bất tuân lề luật Chúa. Tội chỉ định một thái độ tiêu cực đối với Chúa, với tha nhân và với chính bản thân mình. Tội không chỉ là một loạt các điều vấp phạm "trong tư tưởng, lời nói, việc làm và những điều thiếu sót" (Kinh Sám Hối đầu Thánh lễ), nhưng là sự phủ nhận tình yêu thương, đóng kín trái tim mình đối với người khác, hoặc sự đồng lõa của mình vào các sự dữ.

Tội nặng hay nhẹ tùy theo nhân đức bị lỗi phạm, nhất là đức ái; cũng tùy theo nhiều yếu tố: hoàn cảnh, ý muốn của mình, mức độ vô ơn với Thiên Chúa, gây gương xấu cho kẻ khác.

Tội trọng là tội trực tiếp nghịch với cùng đích đời sống siêu nhiên là đức ái. Thành tội trọng khi việc làm tự bản chất là một lỗi nặng, và cố tình phạm khi hoàn toàn hiểu biết.

Để thành tội trọng, phải có đủ cả ba điều kiện này: 1. tự bản chất là một lỗi nặng (giết người, ngoại tình, làm chứng gian...); 2. ý thức rõ ràng về lỗi nặng đó; 3. cố tình phạm.

Bình thường, các hối nhân xét mình và xưng tội dựa theo mười Điều Răn Đức Chúa Trời, sáu Điều Răn Hội Thánh và bảy mối tội đầu như: "Con phạm Điều Răn thứ... (bao nhiêu) lần". Ngoài cách trên đây, mỗi người có thể đến gặp linh mục để kiểm điểm đời sống mình và nhìn nhận những tội lỗi, thiếu xót của mình một cách chi tiết và cụ thể đối với Chúa, đối với tha nhân và đối với chính bản thân mình.

Sau đây là những gợi ý giúp xét mình:

Đối với Chúa

- Là người tín hữu, có bao giờ ta quan tâm đến việc học hỏi giáo lý, Kinh Thánh để hiểu biết và giải thích cho những người khác biết thế nào là Thiên Chúa, và Chúa Giêsu Kitô là ai?

- Có bao giờ ta biết dành chút thời giờ trong tuần hoặc vài phút giây trong ngày để cầu nguyện không?

- Việc thờ phượng Thiên Chúa: ta có siêng năng lãnh nhận các bí tích là nguồn ơn siêu nhiên (Thánh lễ, bí tích Hòa Giải...)?

- Khi gặp những hoàn cảnh khó khăn, thất bại... ta có biết sống tin tưởng và phó thác vào Thiên Chúa không? Hay ngược lại, ta chỉ biết than thân trách phận, nguyền rủa xúc phạm thánh danh Chúa?

- Nơi trường học hay tại sở làm, ta có xấu hổ hoặc sợ người khác biết mình là Kitô hữu không?

- Thay vì tin Thiên Chúa là tình yêu, là Đấng cứu độ duy nhất và là sức mạnh trong cuộc sống, ta có mê tín tin dị đoan không: bói bài, tử vi...?

Đối với tha nhân

- Thay vì yêu thương và giúp đỡ, ta có sống bất công và làm thiệt hại kẻ khác: ăn cắp, nói dối, vu khống làm thiệt hại thanh danh người khác?

- Thay vì yêu thương và tha thứ, ta có làm cho gia đình, bạn bè hoặc những người khác đau buồn bởi sự khắc nghiệt, nóng giận, ghen tương hoặc bất trung của mình, không chịu tha thứ hoặc làm hòa với người khác, đã vậy ta còn thù oán hoặc chúc dữ họ?

- Ta có làm gương xấu do lời nói hoặc việc làm của mình?

- Ta có từ chối hoặc tránh giúp đỡ người khác do lòng ích kỷ hoặc keo kiệt của mình?

Đối với chính bản thân

- Ta có hay kiêu căng, tự phụ không?

- Ta có thiếu sót bổn phận của mình trong gia đình, trong cộng đoàn...?

- Ta có rượu chè say sưa, ăn uống không điều độ làm hại đến sức khỏe của mình?

- Ta có phạm lỗi đức thanh sạch không?

Mỗi người diễn tả theo cách của mình chứ không theo khuôn mẫu nhất định nào cả. Một số người có thói quen tốt trước khi xét mình, là đọc một đoạn Kinh Thánh, nhất là trong Phúc Âm (chẳng hạn: Mt 5,1-12: Tám mối Phúc thật; Mt 25,31-46: ngày Phán xét chung; Lc 15,11-32: dụ ngôn người con hoang đàng; Lc 19,1-10: Chúa vào nhà ông Gia-kêu; Ga 8,3-11: Chúa tha người đàn bà ngoại tình...). Lời Chúa soi sáng và giúp chúng ta nhận ra thân phận yếu đuối cũng như tội lỗi của mình.

Còn Tiếp.....

Lm. Giuse Vũ Thái Hòa