MẸ GIÁO HỘI

Trong mấy bài trước chúng ta đã đề cập đến vấn đề Đức Maria là Mẹ ta. Người cưu mang chúng ta khi thưa hai tiếng “Xin vâng”. Người sinh ra chúng ta dưới chân thập giá đẫm máu, nhưng luôn vững lòng tin hơn bất cứ một anh hùng tử đạo nào khác trong lịch sử Dân Chúa. Lòng tin đó khiến Đức Mẹ trở thành Mẹ giáo hữu. Nhưng giáo hữu là ai nếu không phải là thành phần của nhiệm thể Đức Kitô, tức là Giáo hội. Đó là biệt điểm mà Công đồng Vaticanô II đề cập trong hiến chế về Giáo hội “Lumen Gentium”, chương 8. Từ nay chúng ta sẽ theo sát văn kiện Công đồng để tìm hiểu Đức Mẹ dưới nhãn quan mới mẻ đó.

Nhưng trước hết, chúng ta nên đi vào lịch sử chương 8 của hiến chế Lumen Gentium. Một điều đáng chú ý là Ủy ban Tín lý chuẩn bị Công đồng đã nhận được rất nhiều lời yêu cầu của mọi giới trong Giáo hội xin soạn một lược đồ bàn về Đức Mẹ Maria là Mẹ Thiên Chúa và Mẹ loài người, để thoả mãn những yêu sách của tinh thần đại đồng của việc bành trướng thánh mẫu học trong thời hiện đại, theo như những hô hào của các vị Giáo Hoàng từ Đức Piô IX trở về đây.

Bản lược đồ đã được soạn thảo, bàn cãi thực kỹ lưỡng trước khi trao cho các Nghị Phụ, theo lệnh Đức Giáo Hoàng Gioan 23 vào tháng 11 năm 1962, như là một chương của Hiến chế về Giáo Hội. Bản lược đồ này không được bàn đến trong khoá họp đầu tiên, mà phải chờ mãi tới phiên họp khoáng đại thứ 36, ngày 7-12-1962. Vị Tổng thư ký, Đức Cha Pericle Felici xin các Nghị phụ cho biết ý kiến trước ngày 28-2-1963 có nên cho lược đồ này vào trong Hiến chế về Giáo Hội, với nhan đề là :Giáo Hội và Đức Trinh Nữ Maria” không.

Ngày 21 tới 27 tháng 1 năm 1963 Ủy ban Phối trí quyết định là lược đồ phải được bàn riêng với nhan đề là: “Đức Mẹ Maria Mẹ Thiên Chúa và Mẹ loài người”. Nhưng sau đó rất nhiều ý kiến yêu cầu phải cho lược đồ đó vào trong Hiến chế Giáo hội.

Ngày 22-4-1963 Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII truyền cho Đức Hồng Y Quốc vụ khanh chuyển cho các Nghị phụ lược đồ tín lý về “ Đức Trinh Nữ Maria Mẹ Giáo Hội”. Nội dung lược đồ này giống lược đồ đã được trình bày trong khoá họp I, nhưng đã đổi nhan đề là “Đức Trinh Nữ Maria Mẹ Giáo Hội”. Thay vì nhan đề: “Trinh Nữ Maria Mẹ Thiên Chúa và Mẹ loài người”. Nhiều ý kiến lại được nêu lên.

Trong khoá họp II, bắt đầu từ ngày 29-9-1963 có nhiều ý kiến xin cho lược đồ về Đức Mẹ được để vào trong Hiến chế về Giáo Hội với mục đích nêu cao mối tương quan giữa mầu nhiệm Đức Kitô và Giáo Hội. Tuy nhiên nhiều vị vẫn muốn cho lược đồ được để riêng. Vấn đề trở nên sôi động nhất trong phiên họp ngày 24-11-1963. Vì thế hai Đức Hồng Y được chỉ định tóm lược và trình bày ý kiến của hai luồng tư tưởng khác nhau. Đức Hồng Y Rufino Santos đại diện các vị muốn cho lược đồ về Đức Mẹ được để riêng. Đức hồng y Kưnig đại diện các vị muốn cho lược đồ Đức Mẹ vào trong Hiến chế về Giáo hội. Đức Hồng Y Kưnig khiếu nại lên Đức Giáo Hoàng Phaolô VI. Ngày 11-10-1963 nhân dịp diễn thuyết tại vương cung thánh đường Liberiana, Đức Giáo Hoàng nguyện cầu rằng: “Lạy Mẹ Maria, xin cho Giáo Hội khi định nghĩa mình là gì, cũng nhận biết rằng Mẹ là Mẹ, là con, là chị và là gương mẫu tuyệt đối, cũng như là sự vinh hiển, vui mừng và hy vọng của Giáo Hội.” Cuộc bàn cãi vẫn tiếp tục sôi nổi. Không phải bàn cãi về lược đồ, mà bàn cãi có nên để riêng hay cho lược đồ vào trong Hiến chế về Giáo Hội.

Sau cùng ngày 29-10-1963 trong phiên họp khoáng đại thứ 57 các Nghị phụ nhận được một bản 44 trang gồm những sửa đổi mà các Nghị phụ đã trình bày. Và bây giờ đến lúc bỏ phiếu Đức Hồng Y Agarianian, người điều khiển này chỉ có tính cách hình thức, chứ không chủ trương hạ giá thiên chức của Đức Mẹ, cũng không chủ tâm làm giảm bớt lòng sùng kính của giáo dân đối với Đức Mẹ. Vì thế những vị nào bằng lòng cho lược đồ được để vào Hiến chế về Giáo Hội thì xin bỏ phiếu “Đồng ý”. Những vị nào bỏ phiếu “Không đồng ý” tức là muốn lược đồ phải được để riêng.

Số các vị bỏ phiếu là 2.193. Đa số phải có để được thông qua là 1.097. Khi bỏ phiếu có 1.114 vị đồng ý. 1.074 vị không đồng ý và 5 phiếu không hợp lệ. Như vậy đa số để thành sự đã có hơn 17 phiếu. Từ đây Ủy ban về Tín lý chịu trách nhiệm sửa chữa sao cho hợp với bản Hiến chế về Giáo Hội rồi đưa ra để các Nghị phụ chấp thuận. Nhưng ngày 4-12-1963 khoá họp II kết thúc mà chưa đi đến kết quả tích cực nào. Trong bài diễn văn bế mạc khoá II, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI có nói đến vấn đề này như sau: “Như thế là vẫn còn lại lược đồ về Đức Mẹ. Ta hy vọng Công đồng sẽ có quyết định xứng hợp hơn vì mọi người đã đồng ý và sốt sắng chấp nhận một địa vị đặc biệt của Mẹ Thiên Chúa trong Giáo Hội. Đó là điểm chính mà Công đồng muốn bàn đến. Sau Đức Kitô, Mẹ Maria là vị cao nhất lại cũng gần ta nhất, vì thế với tước hiệu Mẹ Giáo Hội, ta sẽ có thể tôn trọng Người để làm vinh danh Người và cũng để khích lệ chúng ta”.

Khoá họp III bắt đầu từ tháng 7 năm 1964. Thực là khoá họp về Đức Mẹ. Quả thế, trong phiên họp khoáng đại lần thứ 81 ngày 16-9-1964 Đức cha Roy, Tổng giám mục Québec đã phân phát cho các Nghị phụ chương 8 Hiến chế về Giáo Hội với nhan đề: “Đức Trinh Nữ Maria Mẹ Thiên Chúa trong mầu nhiệm Đức Kitô và Giáo Hội” đây là lược đồ thứ ba với nhan đề mới, dung hoà ý kiến của hai phe. Vị phát ngôn viên tường trình rằng lý do khiến đưa lược đồ về Đức Mẹ vào trong Hiến chế về Giáo Hội vì đây là một đề tài chính của Công đồng và Đức Mẹ liên kết mật thiết với Giáo Hội. Lý do dễ hiểu là vì nhiệm vụ của Đức Mẹ bao giờ cũng phải được hiểu trong ánh sáng của mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể. Vì thế lược đồ về Đức Mẹ đã được để trong phần cuối của Hiến chế về Giáo Hội, và đã sửa đổi để đưa ra một đạo lý tổng hợp về Đức Mẹ. Và như thế Công đồng không có ý chấm dứt những bàn cãi của các nhà thần học về vai trò Đức Mẹ trong khoa Kitô học hay Giáo hội học.

Lược đồ mới này gồm ba điểm chính:

1- Theo Thánh Kinh và Thánh Truyền thì Đức Mẹ có địa vị đặc biệt trong mầu nhiệm Cứu độ, cùng với Đức Kitô.

2- Có tương quan đặc biệt giữa Đức Maria và Giáo Hội vì Đức Mẹ đã đồng công cứu thế trong khi Người tình nguyện chịu thai Ngôi Lời, và khi Người dâng Con trên thập giá, và hiện nay vẫn còn bầu cử cho ta trên trời. Và vì thế tước hiệu “Mẹ Bầu Cử” là một trong nhiều tước hiệu được hiểu theo nghĩa chính thức. Đức Mẹ còn được tuyên dương là “ Mô phạm” của Giáo Hội vì Người là Mẹ và là gương mẫu của giáo dân.

3- Sau cùng là các cách thực hành để rao giảng và tôn sùng Đức Mẹ.

Theo Đức Cha Roy, đây là việc hoà hợp hai luồng tư tưởng khác nhau để chân lý được sáng tỏ và để nói lên rằng Công đồng không chỉ có tính cách tín lý.

Ngày 17-9-1964 khi cắt nghĩa chương 8 của Hiến chế về Giáo Hội, Đức Cha Gasbarri Giám mục phụ tá địa phận Velletri nói: Dưới khía cạnh Kitô học, Mẹ Maria phải được gọi là Mẹ Giáo Hội vì là Mẹ Đức Kitô. Để hiểu đúng về Mẹ Maria và sứ mệnh của Người đối với Giáo Hội và đối với nhân loại, thì cần phải chân nhận cả hai điều trên: Mẹ Giáo Hội, Mẹ Chúa Kitô.

Tại sao có nhiều Nghị Phụ lại không muốn cho lược đồ Đức Mẹ vào trong Hiến chế về Giáo Hội? Chính vì hiện nay trong Giáo Hội có hai phong trào về Giáo Hội tính và Kitô tính. Nhưng Chúa Thánh Thần đã can thiệp. Việc cho lược đồ Đức Mẹ vào trong Hiến chế về Giáo Hội đã nói lên rõ rệt tương quan giữa mầu nhiệm Đức Kitô và Giáo Hội, đồng thời làm cho hai quan niệm trên thông cảm, hiểu nhau theo ánh sáng Thánh Kinh và Thánh Truyền, như thế rất có lợi cho đạo lý và lòng sùng kính đối với Đức Mẹ Maria.

Việc bàn cãi về chương 8 này đã chiếm nhiều thời giờ trong phiên họp khoáng đại thứ 81 vào ngày 16-9-1964. Có 14 vị lên tiếng. Phiên họp thứ 82 ngày 17-9-1964 có 16 vị lên tiếng và phiên họp thứ 83 ngày 18-9-1964 có ba vị lên tiếng và là ba vị sau cùng. Ủy ban lại phải sửa chữa theo các đề nghị trên. Sau cùng đưa ra để Công đồng bỏ phiếu chấp thuận. Ngày 28-10-1964 đúng một năm sau khi lược đồ về Đức Mẹ được đưa vào trong Hiến chế về Giáo Hội thì Công đồng đã bỏ phiếu. Tổng số phiếu là 2.091. Có 1.559 đồng ý, 10 không đồng ý, 521 đồng ý với điều kiện và 1 không hợp lệ.

Một ủy ban riêng lại phải xét đến các yêu sách và điều kiện của 551 vị kia rồi làm thành một bản chính thức sau cùng, và được chấp thuận vào ngày 21-11-1964 có 2.156 phiếu thuận, 5 phiếu chống và 0 phiếu bất hợp lệ.

Kết quả việc cho lược đồ Đức Mẹ vào trong Hiến chế về Giáo Hội đã làm cho mọi người vui mừng. Ngày 21-11-1964, bế mạc khoá họp III, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI quả quyết: “ Việc này hợp chủ trương đã chỉ định trong Công đồng, là làm nổi bật chân tướng của Giáo Hội nơi mà Mẹ Maria đã liên kết chặt chẽ. Trong Giáo Hội, Mẹ Maria là thành phần cao trọng nhất, trọn hảo nhất, đáng quý nhất (cf. Ruperto). Thực thể của Giáo hội không chỉ có ở nơi hàng Giáo phẩm, các nghi lễ hay các luật lệ. Yếu tính chính cũng như nguồn mạch sự thánh hoá phải được tìm thấy trong mối tình hợp nhất với Đức Kitô. Sự hợp nhất này không cho phép ta tách rời khỏi người mẹ của Ngôi Lời nhập thể. Chính Chúa Giêsu cũng đã muốn hợp nhất với Đức Mẹ để cứu chuộc chúng ta. Vì thế việc biết một cách chân thực đạo lý về Đức Mẹ sẽ là chìa khoá để hiểu rõ mầu nhiệm Đức Kitô và Giáo hội.