IX. MAGNIFICAT

Khi thưa với Thiên Chúa lời xin vâng, một lời xin vâng vô điều kiện, để Thiên Chúa có thể thực hiện trong Mẹ tất cả những dự tính của Ngài, Mẹ đã phải dấn thân cùng với tương lai của Mẹ, và đồng thời cùng với tương lai của thánh Giuse nữa. Thánh Giuse đã dấn thân phục vụ Thiên Chúa do lời xin vâng của Mẹ Maria. Chắc hẳn thánh Giuse đã đảm nhận một cách tự do và mến yêu nhiệm vụ tôi tớ ấy. Thánh nhân đã hiến dâng bạn mình để bạn mình thuộc trọn về Chúa, và cùng với bạn mình thánh nhân cũng tự hiến dâng mình cho Chúa. Chúa không thể phân ly những ai Ngài đã phối hợp.

Khi nào và cách nào thánh Giuse đã đồng ý để Mẹ Maria theo ơn kêu gọi riêng của Mẹ, và để đón nhận tất cả những hậu quả của sự đồng ý này? Chúng ta không được biết. Thánh Luca rất hiểu biết vấn đề, nhưng ngài không nói lấy nửa lời. Vậy phải kết luận rằng hai Đấng đã được tự do lựa chọn một cách chân thành và riêng tư; mặc dầu chúng ta đoán được rằng sự lựa chọn ấy mang lại cho Mẹ Maria cũng như cho thánh Giuse những do dự và đau khổ.

Thánh Matthêu không đề cập đến biến cố Truyền tin. Thánh sử chỉ nhắc lại những lời Thiên Chúa đã hứa cũng Đavít và dòng dõi ông. Thánh Giuse, con vua Đavít, thưộc thế hệ cuối cùng trong “gia phả Chúa Giêsu Kitô cũng là con vua Đavít và con Abraham”, phải đứng trước một vấn đề rất đặc biệt là Mẹ Maria, bạn trăm năm của mình “đã thụ thai bởi phép Chúa Thánh Thần” (Mt 1.18). Phải chăng thánh nhân phải từ bỏ bạn? Trong khi thánh nhân nghĩ đến chuyện chia ly thì thiên thần Thiên Chúa chắc hẳn là thiên thần Gabriel, đến mặc khải mầu nhiệm cho ngài, và cũng cho ngài biết ơn thiên triệu riêng của ngài.

Thiên thần đã báo tin ấy cho thánh Giuse vào lúc nào? Thánh Matthêu không để lại chị tiết nào xác định thời gian. Không có gì ngăn cản chúng ta đặt việc thiên thần thăm viếng thánh Giuse trong liên quan tới việc thăm viếng Mẹ Maria. Điều này có liên hệ đến cùng một mầu nhiệm, mầu nhiệm Thiên Chúa ban Con Ngài cho thế gian.

Sau khi nói: “Rồi thiên thần từ biệt bà”, thánh Luca còn thêm chi tiết này: “Trong những ngày ấy, Maria chỗi dậy, vội vã ra đi đến miền núi, đến một thành thuộc xứ Giuda” (Lc 1.39). Không phải Mẹ Maria chỉ đon đả trong lúc khởi sự cuộc hành trình, vì những từ ngữ “trong những ngày ấy” có một nghĩa ít chính xác. Thánh Luca chỉ muốn nhấn mạnh rằng trên độ đường đi Mẹ không mất thì giờ đi thăm hỏi nơi nọ nơi kia. Mẹ đi rất vội vã đến nhà bà Elizabeth.

Người ta cho rằng thánh Giuse cũng biết Mẹ Maria đi thăm bà chị họ của Mẹ, và cũng biết được cả lý do cuộc thăm viếng. Thánh Luca không nói gì đến tâm tình của Mẹ sau buổi đàm thoại với thiên thần Gabriel, và cũng không nói gì đến phản ứng của thánh Giuse khi ngài biết được mầu nhiệm vừa mới hoàn thành. Phúc Âm thánh Luca cũng không có một chi tiết nào mâu thuẫn với việc thánh Giuse đã biết tin ngay từ lúc ấy, và vì thế, trước đây đã bị thúc đẩy lựa chọn trong đau khổ.

Khi nói lên lời Fiat, Mẹ Maria hớn hở và mừng vui vì yêu đương, vì được tiếp xúc với tình yêu thần linh đang chảy vào tâm hồn và cung lòng Mẹ. Mẹ trở nên hoàn toàn sáng láng nhờ chính ánh sáng Thiên Chúa. Ngôi Lời ánh sang và sự sống, đang ở trong Mẹ. Chúa Cha và Chúa Thánh Thần đang hoạt động trong thẳm cung con người Mẹ. Mẹ là một thụ tạo dòn mỏng, nhưng làm sao Mẹ không chết đi được trước một uy quyền tôn nghiêm, trước một vẻ xinh đẹp tuyệt mỹ và trước tình yêu cao cả đang chảy tràn vào Mẹ?

Thánh Bernardo trả lời:

“Ai hiểu được thì hãy hiểu! Ai hiểu được đây? Dĩ nhiên, chỉ có Mẹ hiểu được, vì Mẹ đã được diễm phúc kinh nghiệm trong chính bản thân mình, Mẹ có thể nhờ trí khôn, và nhờ lý trí mà hiểu được làm sao ánh sáng rực rỡ cao siêu ấy chảy vào lòng đồng trinh Mẹ rồi lấy một miếng thịt rất nhỏ trong thân xác Mẹ ẩn mình trong ấy, rồi làm cho miếng thịt đó được hồn sống, lại biến miếng thịt thành một tấm màn che phủ thân thể để Mẹ có thể chịu đựng được Đấng Cao siêu đến trong lòng Mẹ. (Mis. 4.4).

Viêc Nhập Thể là sự Thiên Chúa tỏ mình ra còn quan trọng hơn việc Chúa tỏ mình ra trên núi Sinai. Nếu Maisen, sau khi gặp Thiên Chúa ở trên núi xuống, phải lấy khăn che mặt vì ánh sáng toả ra từ mặt ông quá sáng chói, thì mặt Mẹ cũng sáng chói đến thế nào trong ngày Ngôi Lời nhập thể? Làm sao trí lòng thánh Giuse không bấn loạn lên được khi trông thấy Mẹ vừa đàm thoại xong với thiên thần? Mẹ mang Thiên Chúa trong lòng Mẹ.

Mẹ nói ra hết câu chuyện hay Mẹ giữ im lặng thì thánh Giuse cũng vẫn đau khổ. Nói theo các Giáo phụ, thánh Bernardo cho rằng thánh Giuse lúng túng và lưỡng lự không muốn nhận Mẹ Maria vì ngài linh cảm thấy mình không xứng đáng chung sống với Đấng đã được Thiên Chúa dành riêng cho Ngài. Nếu Mẹ cho thánh Giuse biết thiên thần Gabriel đã thăm viếng Mẹ, thì ngài lại càng bối rối hơn. Ngài phải xử trí sao đây trước việc Thiên Chúa chiếm đoạt Mẹ, Mẹ đã là tất cả hạnh phúc của thánh Giuse và ngài hết dạ yêu mến Mẹ.

Về phía Mẹ Maria, Mẹ cũng đau khổ khi thấy thánh Giuse phải khổ đau. Mẹ không thể làm được gì cho ngài; Mẹ không thể khuyên bảo ngài được cách nào. Mẹ sẽ ra sao nếu không có ngài? Và ngài cũng sẽ ra sao nếu vắng bóng Mẹ? Thiên Chúa vẫn im lặng. Thánh Giuse vui mừng khôn tả khi nghĩ rằng sau cũng những lời hứa về Đấng Thiên Sai sẽ được thực hiện; nhưng lúc này đây, ngài phải đau khổ da diết trước những hy sinh xả kỷ thấm thía.

Thánh Giuse cho rằng phải giã từ Mẹ Maria; ngài thấy mình không có quyền lấy tên mình đặt cho con trẻ, và để người đời lầm tưởng rằng mình là cha của con trẻ. Thật ra, ngài nghĩ đến chuyện thôi chung sống với Mẹ Maria. Chính lúc ấy thiên thần Chúa hiện ra với ngài trong giấc mộng và trấn an ngài. Thiên thần cắt nghĩa cho ngài những truyện đã xảy ra, và ngài biết phải có thái độ nào đối với Mẹ Maria và con trẻ.

Bấy giờ thánh Giuse thừa nhận bạn mình, ngài lãnh nhận bạn mình làm bạn đời, và tiếp đón bạn mình với sự việc đã rồi, nghĩa là đã thụ thai bởi phép Chúa Thánh Thần. Thánh Giuse hoàn toàn nhận lấy trách nhiệm về Mẹ và Con. Trước kia thánh Giuse và Mẹ Maria đã yêu nhau thắm thiết, thì giờ đây tình yêu của hai Đấng là một thứ tình yêu không giới mức nhờ sự hiện diện của Con Trẻ huyền bí mà tên gọi đã được thiên thần mặc khải riêng cho từng người.

Lúc này đây mọi sự đều rõ ràng minh bạch, hai Đấng được hoàn toàn tâm đồng ý hợp, và niềm hân hoan của hai Đấng không vấn vương một tí gì là sầu đau. Mẹ có thể được tự do hoàn toàn đi thăm bà chị họ Elizabeth; trong tâm hồn Mẹ, Mẹ đã có thể hát lên ca vịnh Magnificat của Mẹ. Mẹ đon đả bước trên đường, vì lúc này hơn lúc nào hết Mẹ được thúc đẩy bởi Chúa Thánh Thần. Không phải vì Mẹ muốn giúp đỡ bà chị họ mà Mẹ vội vã bước đi, nhưng chính vì Mẹ được Chúa Thánh Thần thúc đẩy.

Mẹ Maria đã xưng mình là nô lệ Thiên Chúa, bây giờ Mẹ đem ra thực hành thân phận nô lệ của Mẹ. Mẹ không còn chỉ huy nữa, Mẹ chỉ còn biết tuân phục Thiên Chúa mà Mẹ đang mang trong lòng. Biến có thăm viếng có một ý nghĩa khác hơn là cuộc gặp gỡ giữa hai phụ nữ chúc mừng nhau vì cả hai đều sắp làm mẹ. Chúa Cứu Thế lên đường; Mẹ Maria thực sự đã trở nên hòm bia giao ước; Con Thiên Chúa ngự trong Mẹ, Ngài sắp mở đầu sứ mạng thánh hoá.

Biến cố thăm viếng là việc Con Thiên Chúa tỏ mình ra lần đầu tiên trong cung lòng Mẹ Đồng Trinh. Mẹ Maria đã âm thầm thờ lạy Chúa, bây giờ đến lượt thánh Gioan Tẩy Giả nhảy mừng, rồi bà Elizabeth hớn hở mừng vui. Đã hẳn, sự hiện diện của Mẹ Maria không cần thiết để làm cho con nhảy mừng và làm cho mẹ được thần cảm. Ngôi Lời nhập thể ở mãi tận Nazareth, không cần phải có ai hiện diện, có thể gây nên sự vui mừng lớn lao này. Ngài đã muốn Mẹ Ngài đến nhà bà Elizabeth để Ngài hoạt động và tỏ mình ra. Mẹ Maria là dấu chỉ một sự hiện diện vô hình, quyền năng và yêu mến.

Thánh sử không nói gì đến cuộc hành trình ba ngày đàng của Mẹ. Mẹ bước vào nhà ông Zacharia và chào bà chị họ. Vừa nghe lời bà chao “Shalom”, “Bằng an cho chị”, thì bà Elizabeth được đầy Chúa Thánh Thần và con trong lòng bà nhảy mừng. Thánh Luca xác định như sau: “Elizabeth thoạt nghe lời Maria chào, con trong lòng bà liền nhảy mừng. Elizabeth được tràn đầy Thánh Thần liền kêu lên và nói: em thật có phúc hơn mọi người nữ, và con lòng em được chúc phúc” (Lc1.41).

Được soi sáng bởi thần trí tiên tri, bà Elizabeth nhận ra Mẹ Maria là Mẹ Thiên Chúa: “Bởi đâu tôi được Mẹ Thiên Chúa đến viếng thăm tôi?”. Bà cho biết khi nghe tiếng Mẹ Maria chào thì con trong lòng bà nhảy mừng. Rồi bà kết luận: “Phúc cho người là kẻ đã tin rằng những lời Thiên Chúa đã phán hứa sẽ được thực hiện” (Lc 1.42).

Mẹ Maria không nói đến nguyên cớ đã khiến Mẹ đi thăm bà Elizabeth, nhưng bà cũng biết được tất cả những việc xảy ra ở Nazareth. Mẹ rất vui mừng khi thấy bà chị họ biết được những gì Mẹ đã chấp nhận do lời Mẹ thưa Fiat. Mẹ không ngờ Mẹ được tiếp đón như thế; Mẹ không biết trước được rằng lần thăm viếng này lại đem đến một niềm hân hoan to tát đến thế. Vì thế, từ lòng Mẹ phát khởi lên một bài ca biết ơn: ca vịnh Magnificat.

Bà Elizabeth chúc mừng Mẹ vì đã tin tưởng vào Thiên Chúa khi Mẹ lấy làm quan trọng những lời thiên thần nói. Mẹ Maria trả lời, Mẹ không cám ơn bà Elizabeth vì đã tiếp đón Mẹ, nhưng Mẹ xác nhận hành động cứu chuộc của Thiên Chúa trên thế giới, và Mẹ ca tụng Thiên Chúa vì đã thực hiện các lời hứa. Ca vịnh Magnificat là một bài ca tạ ơn hay nhất phát xuất từ miệng lưỡi một con người. Bài ca có thi hứng đắm say nhất và thi vị nhất; bài ca được xây dựng tài tình nhất, giàu sắc thái và âm điệu nhất. Thiết tưởng không có một bài ca nào lại có một luồng sinh khí tiên tri như bài Magnificat.

Luồng sinh khí tiên tri luôn luôn đem hồn sống lại cho suốt bài Magnificat, nhìn thoáng qua người ta cho rằng đây là một bài góp nhặt nhiều đoạn rải rác trong Cựu Ước. Trong những đoạn thơ vô cùng đơn giản, nhưng chứa đựng một sức sống thiêng liêng diệu kỳ, Mẹ Maria đã ca ngợi những kỳ công mà Thiên Chúa bắt đầu hoàn thành, và còn tiếp tục hoàn thành qua các thế kỷ. Thiên Chúa đã dùng hết tài năng của mình trong giây phút Ngôi Lời nhập thể bắt đầu sáng chói thế giới bằng cách gây nên niềm hân hoan.

Ca vịnh Magnificat đã mượn nhiều ý tưởng trong ca vịnh bà Anna, thân mẫu tiên tri Samuel, nhất là câu mở đầu: “Lòng tôi hớn hở trong Chúa, uy danh tôi sẽ được dương cao trong Ngài” (1S 2.1). Nhưng ca vịnh Magnificat của Mẹ Maria đã vượt quá xa nhờ những tư tưởng cao siêu của Mẹ. Đoạn đầu trong ca vịnh Magnificat có thể dịch thế này: “Linh hồn tôi ngợi khen Thiên Chúa, và lòng trí tôi hớn hở mừng rỡ trong Thiên Chúa, Chúa Giêsu tôi”. Câu đầu ám chỉ ca vịnh bà Anna, còn câu thứ hai lại mượn ở ca vịnh tiên tri Habacuc mà lễ nhạc đã dịch sang Latinh cho chúng ta như sau: “Et exultabo in Deo Jesu meo” (Ha 3.18).

Thiên Chúa được hiển vinh; niềm hân hoan Chúa Kitô đem đến đã làm cho các tâm hồn được vui mừng hoan hỉ. Mẹ Maria ý thức được rằng Mẹ không là gì hết; chính Đấng Toàn Năng đoái nhìn đến phận hèn nữ tì của Ngài và làm những việc cao cả. Từ nay về sau muôn thế hệ sẽ khen Mẹ là người diễm phúc.